ကျန်းမာပျော်ရွှင်သော လိင်မှုဘဝလမ်းညွှန်

Post-exposure prophylaxis သို့မဟုတ် PEP လွန်ခဲ့တဲ့ တပတ်လောက်က အလုပ်သင်ဆင်းနေတဲ့ တပည့်လေးတယောက် HIV positive လူနာကို ထိုးထားတဲ့ အပ်စူးမိလို့ ဆေးသောက်နေရတဲ့အကြောင်း ကျွန်တော့်ကို လှမ်းပြောပါတယ်။ သူသောက်နေရတဲ့ ဆေးကုထုံးကို Post-exposure prophylaxis သို့မဟုတ် PEP လို့ခေါ်ပါတယ်။Exposure ဆိုတဲ့အဓိပ္ပါယ်က တစုံတခု/တစုံတယောက်နဲ့ ထိတွေ့ခြင်းဖြစ်ပြီး 'post' ကတော့ 'ပြီးနောက်' လို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။'Prophylaxis' ကတော့ 'ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း'လို့ အဓိပ္ပါယ်ထွက်တဲ့အတွက် အားလုံးကို ခြုံငုံပြီး ဘာသာပြန်လိုက်ရင် တစုံတခု/တစုံတယောက်နဲ့ ထိတွေ့အပြီး ရောဂါမကူးစက်အောင် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာတော့ HIV ပိုးမကူးအောင် ကြိုတင်ကာကွယ်တာပေါ့။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဒီကုထုံးမှာ ဆေးနှစ်မျိုး/သုံးမျိုးခန့် ပါဝင်တတ်ပြီး မှန်မှန်ကန်ကန် သောက်သုံးမယ်ဆိုရင် (အကယ်၍ မတော်တဆ ကူးခဲ့သည်ရှိသော်) ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ရပ်တန့်တားဆီးဖို့အခွင့်အလမ်း […]

မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးတဲ့ လိင်ပညာပေးတဲ့ နာမည်ကြားတာနဲ့ စိတ်ထဲတစ်မျိုးတစ်မည်ဖြစ်ချင်သလိုလို။ ဆယ်ကျော်သက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုတွေ၊ သက်ငယ်မုဒိမ်းတွေ၊လက်တည့်စမ်းရင်းကနေ HIV ပိုးကူးသွားတာတွေ စတဲ့ပြဿနာတွေ တစ်စထက်တစ်စ ပိုမိုများပြားလာတာနဲ့အမျှ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပိုပိုပြီး အရေးကြီးလာပါပြီ။ ရှေးရိုးဆန်သူတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေး၊ လိင်ပညာပေးဆိုတာ ကလေးတွေကို အရွယ်မတိုင်ခင် ဖိုမကိစ္စတွေ သိသွားအောင်၊စိတ်ဝင်စားလာအောင် သွေးဆောင်ဖြားယောင်းခြင်းတစ်မျိုးလို့ ယူဆကြတဲ့အတွက် ဒါကို ကန့်ကွက်ကြ၊မနှစ်မြို့ကြပါဘူး။ ကျောင်းတွေမှာ သင်ရိုးတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းခြင်းကိုလည်း သဘောမတွေ့ကြပါဘူး။ တကယ်က လိင်မှုကိစ္စဆိုတာ အရွယ်ရောက်သူမှန်သမျှ ရှောင်လွှဲလို့ မရနိုင်တဲ့ကိစ္စဖြစ်တာမို့ သူတို့စိတ်နဲ့သူတို့ လက်တည့်စမ်းကြ၊အတွေ့အကြုံရှာကြတဲ့အခါ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးအကြောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားတဲ့ ဆယ်ကျော်သက်တွေဟာ အများကြီးတပန်းသာတာကို တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် အခြေခံပညာကျောင်းတွေမှာ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးပညာပေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြုလုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးလေးမှာတော့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးပညာပေးခြင်းရဲ့ ကောင်းကျိုးဆိုးပြစ်နှစ်ထွေကို တင်ပြဆွေးနွေးပေးသွားပါမယ်။ ကောင်းကျိုးများ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးကို အခြေခံပညာကျောင်းတွေမှာ သင်ကြားပေးခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့ရဲ့ ဘဝနေထိုင်မှုအပေါ်မှာ 'လိင်မှုကိစ္စ'က […]

Cholesterol မြင့်မားခြင်း Cholesterol မြင့်မားခြင်းကို hypercholesteremia ဟုခေါ်ပြီး ယင်းမှာ ရောဂါမဟုတ်ပါ။ သို့သော် သွေးကြောများ ထူလာနိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိသော ကျန်းမာရေး ပြဿနာများ ဖြစ်သော နှလုံးဖောက်ခြင်း၊ လေဖြတ်ခြင်းနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ဖြစ်စေပါသည်။ Cholesterol များပြားခြင်းကို သွေးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့်သာ သိရှိနိုင်ပြီး အများအားဖြင့် မည်သည့်ရောဂါ လက္ခဏာမှ ပြသလိမ့်မည်မဟုတ်ပါ။ Cholestrol မြင့်မားခြင်းသည် မျိုးရိုးလိုက်တတ်ပြီး မျိုးဗီဇသည်လည်း အရေးကြီးသော နေရာတွင် ပါဝင်ပါသည်။ မမေ့ရန်မှာ သင့်၏ စားသောက်နေထိုင်မှုပုံစံသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး နေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှု၊ အစားအသောက်ပုံစံနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်တို့သည် သင်၏ Cholestrol အပေါ်များစွာ မှိခိုနေပါသည်။ Cholesterol မြင့်မားခြင်းနှင့် လိင်မှုဘဝ Cholestrol မြင့်မားခြင်းသည် ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည့်အပြင် သင်၏ လိင်မှုဘဝကိုလည်း ထိခိုက်နိုင်ပါသည်။ သွေးကြောကျဉ်းခြင်းကြောင့် လိင်အင်္ဂါသို့ ရောက်သောသွေးနည်းလာပြီးနောက် […]

HIV/ AIDS ဟာ လူအများစု ရောထွေးစွာ နားလည်ထားကြတဲ့ ရောဂါတစ်မျိုးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အခြေခံအချက်တွေက စရှင်းရမယ်ဆိုရင် HIV ဟာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဖြစ်ပြီး AIDS ကတော့ ရောဂါ အမည်ဖြစ်ပါတယ်။ HIV ရဲ့ အရှည်ကောက်ဟာ human immunodeficiency virus ဖြစ်ပြီး ဒီဗိုင်းရပ်စ်က သွေးဖြူဆဲလ်တွေကို ဖျက်ဆီးပြီး ကိုယ်ခံအား စနစ်ကို ထိခိုက်စေပါတယ်။ အချိန်ကြာလာတာနဲ့ အမျှ HIV ဗိုင်းရပ်စ်ဟာ ခန္ဓါကိုယ်ရဲ့ CD4 ဆဲလ်တွေလို့ခေါ်တဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ် ထိန်းသိမ်းရာမှာ အရေးကြီးဆုံးဆဲလ်တွေကို တိုက်ခိုက်လိုက်ပါတော့တယ်။ အဲ့ဒီအချိန် ခန္ဓါကိုယ်ထံ ရောဂါပိုးတွေ အလွယ်တကူ ဝင်ရောက်လာပါတော့တယ်။ HIV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံရတာ ကြာပြီး မကုသဘဲ ထားမယ်ဆိုရင် AIDS ရောဂါ ဖြစ်လာပါတယ်။ […]

မနက်ပိုင်းမှာ လိင်ဆက်ဆံတာ ပိုကောင်းလား၊ ညနေပိုင်းမှာ လိင်ဆက်ဆံတာက ပိုကောင်းလားဆိုတဲ့ အငြင်းအခုံဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရှိနေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အငြင်းအခုံဟာ အမျိုးသားနဲ့အမျိုးသမီးတွေရဲ့ သဘာဝတရားကြောင့် ဖြစ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လည်းဆိုတော့ အမျိုးသားတွေအတွက် မနက်ခင်းဟာ လိင်စိတ် အတက်ကြွဆုံးအချိန်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးတွေကျတော့ ညနေပိုင်း အိမ်ထောင်မှု ကိစ္စတွေ အားလုံးအပြီး အနားယူရတဲ့အချိန်ကို ပိုသဘောကြတတ်ကြပါတယ်။ ဒီလို အချိန်ခြားနားမှု ဘာကြောင့် ဖြစ်နေရတာလဲ။ ပထမအချက်ကတော့ တက်စတိုစတီရုန်း ဟော်မုန်းခြားနားမှု။ တက်စတို စတီရုန်းဟာ ယောက်ျားလေးတွေမှာပဲ ရှိတာ မဟုတ်ဘဲ အမျိုးသမီးတွေမှာလည်း တက်စတို စတီရုန်း ဟော်မုန်းရှိပါတယ်။ တက်စတိုစတီရုန်းနဲ့ အီစထရိုဂျင်ဟော်မုန်းတွေကို အမျိုးသမီး မျိုးဥအိမ်တွေမှ ထုတ်လုပ်ပေးတဲ့အပြင် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အဆီတစ်ရှူးကနေလည်း အီစထရိုဂျင် ဟော်မုန်းထွက်ရှိပါသေးတယ်။ ဒီဟော်မုန်းတွေကအမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကြီးထွားမှု၊ မျိုးပွားတစ်ရှူးများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တစ်ရှူးတွေ […]

ခေတ်စနစ်တွေတိုးတက်လာမှုနဲ့အတူဆေးပညာနယ်ပယ်မှာလည်း တိုးတက်မှုတွေအတော်လေးများလာနေပါတယ်။ ဒီလိုတိုးတက်လာတဲ့ဆေးပညာတွေထဲမှာ ကုသမှုနည်းလမ်းတွေပါဝင်နေသလို ကာကွယ်တဲ့နည်းလမ်းတွေလည်းပါဝင်လို့နေပါတယ်။ တိုးတက်လာမှုထဲမှာ အိမ်ထောင်သည်အမျိုးသမီးတွေအတွက် အဓိကကျတဲ့ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုတစ်ရပ်လို့ဆိုရမယ့် သားဆက်ခြားနည်းတွေပါ ပါဝင်နေပါတယ်။ သန္ဓေတားသောက်ဆေး အကြောင်းတစေ့တစောင်း သန္ဓေတားသောက်ဆေး (OCP) က ကိုယ်ဝန်မရရှိအောင်ကာကွယ်ပေးတဲ့ဆေးဝါးတစ်မျိုးပါ။ သန္ဓေတားသောက်ဆေးတွေမှာ အက်စထရိုဂျင်ဟော်မုန်းပါဝင်တဲ့ သန္ဓေတားသောက်ဆေးရှိသလို ၊ အက်စထရိုဂျင်ရော ပရိုဂျက်စတင်ပါပါဝင်နေတဲ့ သန္ဓေတားသောက်ဆေးလည်းရှိပါတယ်။ သန္ဓေတားသောက်ဆေးတွေကိုသေသေချာချာသောက်သုံးမယ်ဆိုရင် မမျှော်လင့်ဘဲကိုယ်ဝန်ရရှိတာမျိုးမဖြစ်အောင်ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ သန္ဓေတားသောက်ဆေးကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ပထမဆုံးအတည်ပြုပေးခဲ့တာဖြစ်ပြီး သန္ဓေတားသောက်ဆေးက လူကြိုက်အများဆုံး သားဆက်ခြားနည်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုလက်ရှိ ကမ္ဘာတစ်လွှားက အမျိုးသမီး သန်း ၁၀၀ကျော်က သန္ဓေတားသောက်ဆေးကို အသုံးပြုနေကြပါတယ်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ကကောက်ယူခဲ့တဲ့ စာရင်းတွေအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အမျိုးသမီး ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းက သန္ဓေတားသောက်ဆေးကိုသောက်သုံးနေကြပြီး အသက် ၁၆ နှစ် ကနေ ၄၉ နှစ်ကြားအရွယ်ရှိတဲ့ ယူကေအမျိုးသမီး ၃ ပုံ […]

ခုလတ်တလောအနေနဲ့ ကလေးလည်းမလိုချင်သေး၊ ဒါပေမယ့် ကွန်ဒုံးလည်းမသုံးချင်၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ပစ္စည်းထည့်သွင်းခြင်း၊ ခွဲစိတ်ခြင်းများလည်း မလုပ်ဆောင်ချင် ဖြစ်နေပါသလား။ ထိုအချိန်မျိုးမှာ တားဆေးထိုးဆေးသုံးဖို့ စဉ်းစားကြည့်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ထိုနည်းကိုမသုံးခင်မှာ အောက်ပါအခြေခံအချက်အလက်လေးတွေကိုတော့ သေချာဖတ်ထားသင့်ပါတယ်။ တားဆေးထိုးဆေးဆိုတာဘာလဲ ဒတ်ပို လို့အလွယ်ခေါ်နေကြတဲ့ တားဆေးထိုးဆေးဟာ progestogen လို့ခေါ်တဲ့ ဟော်မုန်းတစ်မျိုးပါသော Medroxyprogesterone ထိုးဆေးဖြစ်တယ်။ တားဆေးနှစ်မျိုးရှိပါတယ်- Depo-Provera နဲ့ Depo-Ralovera တို့ဖြစ်တယ်။ တားဆေးထိုးဆေးတွေက ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်တာလဲ သင့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဆေးထိုးလိုက်ခြင်းက လက်မောင်းတွင်းထည့် သန္ဓေတားပစ္စည်းအသုံးပြုထားခြင်းလိုပဲ ပုံစံတူအလုပ်လုပ်ပါတယ်။ ထိုးဆေးကို ဆရာဝန်မှ ကိုယ်ဝန်မရှိကြောင်းအတည်ပြုပြီးပါက အချိန်မရွေးထိုးလို့ရတယ်၊ ၁၂ ပတ်မှ ၁၄ ပတ်လောက်ထိခံပါတယ်။ အောက်ပါတို့ကိုလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် အာနိသင်ရှိတယ်- • လစဉ်သားဥကြွေခြင်းကို တားဆီးခြင်း • သားအိမ်အဝမှ အကျိအချွဲများကို ထူစေခြင်းဖြင့် သုက်ပိုးများ သားအိမ်တွင်းဝင်ကာ သားဥနဲ့တွေ့ဆုံခြင်းကို တားဆီးပါတယ်။ • သားအိမ်နံရံများကိုပါးခြင်းဖြင့် မျိုးအောင်သွားသော သားဥများတွယ်ကပ်နိုင်ခြင်းကို တားဆီးပါတယ်။ ရာသီသွေးစချိန် […]

ကြားဖူးနေကြ မေးခွန်းဟောင်းတစ်ခုကတော့ ထိုးသွင်းမှုမရှိဘဲ အတူနေခြင်းဟာ ကိုယ်ဝန်ရနိုင်ခြေရှိလား ဆိုတာပါပဲ။ ဒါကတော့ အခြေအနေပေါ် မူတည်ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ရဖို့ဆိုရင် မျိုးဥဟာ သုက်ပိုးနဲ့တွေ့ပြီး သန္ဓေအောင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် သုက်ရည်ဟာ မိန်းမကိုယ်ထဲကို ဝင်ရောက်သွားချိန်မှာ သန္ဓေအောင်နိုင်ပါတယ်။ အမျိုးသား သုက်ရည်မှာ သုက်ပိုးပေါင်း သန်းနဲ့ချီ ပါဝင်ပြီး သန္ဓေအောင်ဖို့ အတွက်တော့ သုက်ပိုးတစ်ကောင်ပဲ လိုအပ်ပါတယ်။ ထိုးသွင်းမှုမရှိဘဲ အတူနေခြင်းဟာ ကိုယ်ဝန်ရနိုင်ခြေရှိလား ထိုးသွင်းမှုမရှိဘဲ အတူနေခြင်းကနေ ကိုယ်ဝန်ရနိုင် မရနိုင်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ယုံတမ်းစကား အချို့ရှိပါတယ်။ တစ်ခုပြီးတစ်ခု လေ့လာကြည့်ရအောင်။ ယုံတမ်းစကား ၁။ သုက်ရည်အပြီးမထွက်ခင် လာတဲ့ အရည်ကြည်များကနေ ကိုယ်ဝန်မရနိုင်ပါဘူး။ သုက်ရည် ပန်းမထွက်ခင်မှာ ယောက်ျားတန်ဆာကနေ pre-cum လို့ခေါ်တဲ့ အရည်ကြည်လေးများ ထွက်လာပါတယ်။ အဲဒီအရည်ကြည်များကို ထိန်းချုပ်ထားဖို့ နည်းလမ်းမရှိပါဘူး။ Pre-cum အရည်မှာ များသောအားဖြင့် အသက်ရှင်ကျန်းမာတဲ့ […]

အရေးပေါ်ကိုယ်ဝန်တားဆေးများဟာ အတူနေချိန်မှာ အကာအကွယ်သုံးဖို့ မေ့နေခဲ့ခြင်း၊ မှန်ကန်စွာ မသုံးမိခြင်း၊ ကွန်ဒုံးပေါက်ပြဲခြင်း စတာတွေနဲ့ ကြုံရတဲ့အခါ ကိုယ်ဝန်ကို အရေးပေါ်ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းတစ်မျိုးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အရေးပေါ် ကိုယ်ဝန်တားခြင်း ယေဘုယျအားဖြင့် အတူနေပြီး ၃ရက်အတွင်း အရေးပေါ်ကိုယ်ဝန်တားဆေးသောက်ရင် ကိုယ်ဝန်ရနိုင်ခြေ လျော့နည်းစေပါတယ်။ ၂၄နာရီအတွင်း သောက်မယ်ဆိုရင်တော့ ကိုယ်ဝန်ရနိုင်ခြေက ၁%၊ ၂%လောက်ပဲ ရှိတာမို့ စိတ်အချရဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီဆေးတွေကို ကိစ္စပြီးလို့ မနက်မှာသောက်တဲ့ဆေး (morning after pill)လို့ ညွှန်းကြပါတယ်။ ၄-၅ရက်လောက်နေမှ သောက်ရင် သိပ်မထူးပါဘူး။ ဘယ်လိုအာနိသင်ရှိသလဲ အရေးပေါ်ဆေးများဟာ ဟော်မုန်းများကတဆင့် ကိုယ်ဝန်ကို တားဆီးပေးပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အောက်ပါ သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ - မျိုးဥကြွေခြင်းကို တားဆီးခြင်း - သုက်ပိုးကို သန္ဓေမအောင်စေရန် တားဆီးပေးခြင်း - သန္ဓေအောင်ပြီးမျိုးဥကို သားအိမ်တွင် တွယ်ကပ်မှု မရှိစေခြင်း။ ကိုယ်ဝန်ရသွားပြီးချိန် သောက်ရင်တော့ […]

အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းများကြောင့် လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်းသည် အားအင်များကို ပြည့်ဝစေခြင်း၊ စိတ်တက်ကြွစေခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ရေး သုခတို့ကိုပြည့်စုံစေခြင်းတို့ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။ အိမ်ထောင်ရေး သုခကိုပြည့်စုံစေနိုင်မည့် လေ့ကျင့်ခန်း ၁၀ မျိုး အိမ်ထောင်ရေး သုခကိုပြည့်စုံစေနိုင်မည့် လေ့ကျင့်ခန်း ၁၀ မျိုးရှိပါသည်။ 1. ကီဂဲလေ့ကျင့်ခန်း ထိုလေ့ကျင့်ခန်းသည် အမျိုးသားများအတွက် ကောင်းမွန်ပါသည်။ ကီဂဲလေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဆီးခုံနှင့် မြီးညှောင့်ရိုးကြွက်သားများ၊ ပေါင်ခွရှိကြွက်သားများကို သန်မာစေပြီး ခံနိုင်ရည်ရှိစေပါသည်။ ပြုလုပ်ပုံ ဆီးသွားသည့်အခါ ဆီးအောင့်သည့်ပုံစံ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဆီးခုံနှင့် မြီးညှောင့်ရိုးကြွက်သားများကို သန်မာစေပါသည်။ အသက်မအောင့်ထားပါနှင့်၊ ထိုသို့ပြုလုပ်နေချိန် ဗိုက်ကိုအားပြုပြီး ညှစ်ထားပါ။ 2. ကြမ်းပြင်တွင် ကိုယ်ကိုရေပြင်ညီအနေအထားအတိုင်းဖြစ်အောင် ထောက်ထားခြင်း ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကာမဆက်ဆံသည့်အနေအထားတွင် သို့မဟုတ် အပေါ်စီးအနေအထားမျိုးတွင် လက်မောင်းသားများကို သန်မာစေပါသည်။ ပြုလုပ်ပုံ ခန္ဓါကိုယ်နှင့်ကြမ်းပြင်ကို လေးထောင့်ပုံစံဖြစ်အောင် လက်များကိုထောက်ထားပါ။ ခြေများကိုလည်းကော့ပြီးထောက်ထားပါ။ ထိုအနေအထားအတိုင်း စက္ကန့် ၂၀ နေပါ။ ထို့နောက်ခြေဖနောင့်ကို အခြားခြေဖျားများပေါ်တင်ပြီး […]