Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ကဘာလဲ။

ေရးသားသူ ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar

အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ကဘာလဲ။

အဆုတ္ကင္ဆာ အဓိကအမ်ိဳးအစား ၂ခုရိွပါတယ္။ဆဲလ္အေသးစား အဆုတ္ကင္ဆာ (small-cell lung cancer)  ႏွင့္ ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ ( non-small-cell lung cancer) စတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ non-small-cell lung cancer ဆိုတာ small cell ပံုစံမဟုတ္တဲ႕ အဆုတ္ကင္ဆာမ်ားအတြက္ ျခံဳေျပာတဲ႕ အသုံးအႏႈန္းျဖစ္ပါတယ္။ ကုသမွုကလည္း အားလံုးအတြက္တူညီတာေၾကာင့္ အုပ္စုတစ္ခုတည္း ထားၾကပါတယ္။  ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ ( non-small-cell lung cancer) သို႕  NSCLCs ဟာ အဆုတ္ကင္ဆာေတြရဲ႕ အမ်ားစုျဖစ္ပါတယ္။

ဆဲလ္အမ်ိဳးအစားအမည္ကို လိုက္ျပီး ကင္ဆာအမိ်ဳးအစားကို နာမည္ေပးပါတယ္။

အဓိက ၃မ်ိဳးရွိပါတယ္ :

Adenocarcinoma – အဆုတ္ရဲ႕ အျပင္ဧရိယာမွာ ေတြ႕ရွိရပါတယ္။

Squamous cell carcinoma – မ်ားေသာအားျဖင့္ ေလႁပြန္ (bronchus)နဲ႕ ကပ္လ်က္  အဆုတ္ရဲ႕ ဗဟိုမွာ ေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။

Large cell carcinoma ဟာအဆုတ္ရဲ႕ မည္သည့္အစိတ္အပိုင္းမွာမဆို ျဖစ္ပြားနိုင္ပါတယ္။သူက အျခား၂မိ်ဳးထက္ ပိုျမန္ေအာင္ ျပန္႕နိင္ပါတယ္။

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) က ဘယ္ေလာက္အျဖစ္မ်ားသလဲ

အဆုတ္ကင္ဆာေတြရ႕ဲ 80%  ကေန 85%  ဟာ ဒီအမိ်ဳးအစားပါ။

အခ်က္အလက္မ်ားထပ္မံသိရွိဖို႔အတြက္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။

လကၡဏာမ်ား

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ရဲ႕လကၡဏာေတြကဘာေတြလဲ

ရင္ဘတ္ေအာင့္ျခင္း နာျခင္း

ေခ်ာင္းဆိုးခိ်န္ၾကာျခင္း အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႕အမွ် ပိုဆိုးလာျခင္း

အသက္ရႉခက္ခဲျခင္း

အသက္ရႉၾကပ္ျခင္း

သလိပ္ထဲမွာေသြး ပါျခင္း (အဆုတ္မွလာေသာခ်ြဲ)

အသံျပာျခင္း

အစာစားခ်င္စိတ္ဆုံးရႈံးျခင္း

ကိုယ္အေလးခိ်န္က်ျခင္း

အလြန္ပင္ပန္းျခင္း

မိ်ဳရခက္ခဲျခင္း

လည္ပင္းနဲ႕ မ်က္ႏွာရိွ ေသြးေၾကာမ်ား ေရာင္ရမ္းျခင္း စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။

အထက္မွာေဖာ္ျပထားတဲ့အထဲမွာ မပါ၀င္တဲ့ အျခားေသာလကၡဏာေတြလည္းရွိႏုိင္ပါေသးတယ္။ တကယ္လို႔ကိုယ့္ဆီမွာ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခုမ်ားရွိေနမလားဆိုျပီး စိုးရိမ္ေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြးတုိင္ပင္သင့္ပါတယ္။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ေတြ႔ဆံုသင့္သလဲ

တကယ္လို႕သင့္ဆီမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ ေရာဂါလကၡဏာေတြထဲက တစ္ခုခုမ်ားရွိေနမယ္ဆိုရင္ ဒါမွမဟုတ္ ေမးခြန္းတစ္ခုခုရွိေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။ လူတုိင္းရဲ႕ခႏၶာကိုယ္တံု႔ ျပန္မႈဟာ မတူညီႏုိင္ပါဘူး။ သင့္အေျခအေနအတြက္ ဘာအေကာင္းဆံုးလဲဆိုတာကို သင့္ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္တာက အေကာင္းဆံုးပါပဲ။

အေၾကာင္းရင္းမ်ား

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ကိုဘာေတြကျဖစ္ေစသလဲ

ျဖစ္ပြားမႈရဲ႕ 90 % က ေဆး႐ြက္ႀကီးနဲ႕ ေဆးလိပ္ေၾကာင့္ပါ။ေဆးလိပ္

ေသာက္သူတစ္ဦးက ေဆးလိပ္မေသာက္သူထက္ အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ဖို႔ 13.3 ဆရိွပါတယ္။

တစ္ေန႕ ေသာက္တဲ႕ စီးကရက္အေရအတြက္ေပၚမူတည္ျပီး ကြဲျပားနို္င္ပါေသးတယ္။တစ္ေန႕ကို အလိပ္ 20 ေက်ာ္ေသာက္သူေတြက တစ္ေန႕လွ်င္ 20 ေအာက္ေသာက္သူေတြထက္ အဆုတ္ကင္ဆာ ျဖစ္နိုင္ေခ်မ်ားပါတယ္။

ေဆးလိပ္ ျဖတ္လိုက္တာနဲ႕ ပထမဦးဆုံးႏွစ္ႏွစ္မွာ ျဖစ္နိုင္ေခ်တက္လာတတ္ျပီး ေနာက္မွတျဖည္းျဖည္းေလ်ာ့က်သြားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘယ္ေတာ့မွ ေဆးလိပ္မေသာက္ခဲ႕သူနဲ႕ေတာ့ မတူနိုင္ပါဘူး။

ေဆးလိပ္ေသာက္သူတိုင္း အဆုတ္ကင္ဆာမျဖစ္နိုင္သလို ကင္ဆာျဖစ္သူတိုင္းကလည္း ေဆးလိပ္ေသာက္လို႕ မဟုတ္ပါဘူး။

အျခားအခ်က္မ်ား (မိ်ဳးဗီဇ) ကလည္း အေရးပါတဲ႕  အခန္းက႑ကေနပါလာနိုင္ပါတယ္။

အေငြ႕ရွဴ သူ (secondhand smoke)

အခိ်ဳ႕ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာသမားေတြဟာ ဒါေၾကာင့္ျဖစ္ရပါတယ္။

ပတ္ဝန္းက်င္ထိန္းသိမ္းေရးေအဂ်င္စီေတြက ေဆးလိပ္ေငြ႕ရွဴ ေနရသူေတြဟာ

ကင္ဆာျဖစ္ရတဲ႕ အေၾကာင္းတစ္ရပ္လို႕ ေျပာၾကားပါတယ္။

ေက်ာက္ဂြမ္း (asbestos)

ေက်ာက္ဂြမ္းထိေတြ႕မွုဟာ အဆုတ္ကင္ဆာအပါအဝင္ အျခားအဆုတ္ေရာဂါမ်ားႏွင့္ဆက္စပ္ေနပါတယ္။

ေက်ာက္ဂြမ္း silicates အမ်ိဳးအစားဟာ အေရးပါေသာ ကင္ဆာပစၥည္းျဖစ္ပါတယ္။

ေက်ာက္ဂြမ္းထိေတြ႕မႈက အဆုတ္ကင္ဆာ ျဖစ္နိုင္ေခ်ကို ၅ဆအထိတိုးပြားေစပါတယ္။

ေဆးလိပ္ေသာက္ျပီး ေက်ာက္ဂြမ္းနဲ႕လည္း ထိေတြ႕ေနသူဆိုရင္ ျဖစ္နိုင္ေခ်ပမာဏမ်ားပါတယ္။

ေရဒြန္

ေရဒြန္ဆိုတာ ယူေရနီယံ ပ်က္စီးလို႕ ရတဲ႕ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ျဖစ္ပါတယ္။ ေရဒြန္ထိေတြ႕မႈဟာ ယူေရနီယမ္မိုင္းလုပ္သားေတြအတြက္အဆုတ္ကင္ဆာအႏၲရာယ္အခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။

ေရဒြန္ထိေတြ႕မွုဟာ ႏွစ္စဥ္အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္တဲ႕ ပမာဏရဲ႕ ေသးငယ္တဲ့အစိတ္အပိုင္းကေန ပါဝင္ေနတာေတြ႕ရပါတယ္။အိမ္သံူး

ေရဒြန္ကေတာ့ ကင္ဆာျဖစ္တာ မေတြ႕ရပါ။

အျခားအရာပတ္ဝန္းက်င္မွ အရာမ်ား

ေအာက္ပါပစၥည္းေတြထိေတြ႕တာဟာ အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္ပြားနိင္ေျခရိွပါတယ္။

Petroleum-based chemicals called aromatic polycyclic hydrocarbons

Beryllium

နီကယ္

ေၾကးနီ

ခရိုမီယမ္

ကတ္မီယမ္

ဒီဇယ္အိတ္ေဇာ

ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ား

ငါ့ဆီမွာ Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ျဖစ္ႏုိင္ေျခကိုဘာ္ေတြက ျမင့္တက္ေစသလဲ

မ်ားစြာရိွပါတယ္။ဥပမာ ယခင္ဒါမွမဟုတ္ ယခုထုတ္ , စီးကရက္, ေဆးတံ,  ေဆးျပင္းလိပ္ ေသာက္သံုးျခင္း ။ ဤအရာသည္ အဆုတ္ကင္ဆာမ်ားအတြက္အေရးႀကီးဆုံးအႏၲရာယ္အခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။ငယ္တုန္းမွာ ေဆးလိပ္စေသာက္ျခင္း ၊ မၾကာခဏေသာက္ျခင္း ႏွင့္ နွစ္အေတာ္ၾကာေသာက္တာေတြက အဆုတ္ကင္ဆာ အႏၲရာယ္ကိုတက္ေစပါတယ္။

တစ္ဆင့္ခံရွဴ ရိွုက္ေနရျခင္း

ေအာက္ပါ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ေတြနဲ႕ ထိေတြ႕ခံရျခင္း:

ရင္သား သို႔မဟုတ္ရင္ဘတ္ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံး။

အိမ္သံုး အလုပ္သံုးေရဒြန္။

CT Scan

အႏုျမဴဗုံးဓါတ္ေရာင္ျခည္။

အလုပ္ခြင္ထဲမွာ ေက်ာက္ဂြမ္း, ခရိုမီယမ္, နီကယ္, beryllium, arsenic, က်ပ္ခိုး, စတာေတြနဲ႕ ထိေတြ႕ျခင္း

ေလထုညစ္ညမ္းမႈမ်ားတဲ႕ ေဒသမွာ ေနရျခင္း

မိသားစုမွာ အဆုတ္ကင္ဆာ ရာဇဝင္ရွိျခင္း။

(HIV ပိုး) ကူးစက္ခံရျခင္း

beta carotene supplements ယူျခင္း ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း

အသက္ၾကီးတာဟာ ကင္ဆာျဖစ္နိင္ေခ်ကို တက္ေစပါတယ္။သင္အသက္ၾကီးလာတာနဲ႕ ျဖစ္နိုင္ေခ်က တက္လာပါလိမ့္မယ္။

ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းက အျခားအႏၲရာယ္အခ်က္မ်ားႏွင့္အတူေပါင္းစပ္မိေသာအခါ, အဆုတ္ကင္ဆာအႏၲရာယ္က ပိုတိုးလာပါတယ္။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းႏွင့္ ကုသမႈ

ယခုေဖာ္ျပထားေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ေဆးပညာအၾကံေပးမႈေနရာတြင္ အစားထိုးရန္မသင့္ေတာ္ပါ။ ပိုမိုေသာအခ်က္အလက္မ်ားရရွိရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ အျမဲတမ္းတုိင္ပင္ပါ.

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ကို ဘယ္လိုအတည္ျပဳပါသလဲ

စမ္းသပ္မႈမ်ားႏွင့္ကင္ဆာအတြက္ ေရာဂါရွာေဖြေရးေတြကို တစ္ခိ်န္တည္းမွာပဲ လုပ္ေလ့ရိွပါတယ္။ေအာက္ပါစမ္းသပ္မႈႏွင့္လုပ္ထုံးလုပ္နည္းမ်ားမွ အခ်ိဳ႕ကို အသံုးျပဳေနၾကပါတယ္။

႐ုပ္ပို္င္းဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမွုနွင့္ေရာဂါရာဇဝင္ :   က်န္းမာေရးစစ္ေဆးျခင္းအပါအဝင္ ေရာဂါလကၡဏာ နဲ႕ပုံမွန္မဟုတ္ေသာ အဖုအကိ်တ္ စတာေတြပါဝင္ပါတယ္။ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း အပါအဝင္၊ အလုပ္အကိုင္မ်ား၊  နာမက်န္းျဖစ္ဖူးျခင္း၊ ေရာဂါကုသမွုရာဇဝင္ စတာေတြကိုလည္း ေမးျမန္းပါလိမ့္မယ္။

ဓာတ္ခြဲခန္းစမ္းသပ္မႈမ်ား:

တစ္ရႉး, ေသြး, ဆီး, ဒါမွမဟုတ္ ခႏၶာကိုယ္ရွိအျခားနမူနာမ်ားကိုစမ္းသပ္တဲ႕ ေဆးဘက္ဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမွုမ်ားျဖစ္ပါတယ္။ဒီစမ္းသပ္မႈေတြက ေရာဂါရွာေဖြေရး၊ ကုသမႈအစီအစဥ္ခ်ေရးနွင့္ ေစာင့္ၾကည့္ေရး၊ အခိ်န္နွင့္တစ္ေျပးညီ ေရာဂါထိန္းခ်ဳပ္စစ္ေဆးေရး စတာေတြမွာ ကူညီေပးပါတယ္။

ရင္ဘတ္ ဓာတ္မွန္ (x ray) :

ရင္ဘတ္အတြင္းကိုယ္တြင္းအဂၤါမ်ားႏွင့္အရိုးဓာတ္မွန္။  x-ray ဆုိတာ ေရာင္ျခည္တစ္မိ်ဳးျဖစ္ျပီး ခႏၶာကိုယ္အတြင္းပိုင္း အဂၤါမ်ားအထိ ေဖာက္ထြင္းျမင္နိုင္ကာ အတြင္းပိုင္းပံုရိပ္ေတြကို ဖလင္ေပၚမွာ ေပၚေအာင္လုပ္ေပးပါတယ္။

CT scan (CAT Scan):

ကြဲျပားျခားနားေသာ ရွုေထာင့္ေတြကေန ရင္ဘတ္လို ခႏၶာကိုယ္အတြင္းပိုင္းအဂၤါမ်ားရဲ႕ အေသးစိတ္ပုံမ်ားကို အတဲြလိုက္ ထုတ္လုပ္ေပးနိုင္ေသာနည္း ျဖစ္ပါတယ္။

အဆိုပါဓာတ္ပုံမ်ားကို  x-ray စက္ႏွင့္ဆက္စပ္ထားတဲ႕ ကြန္ပ်ဴတာကထုတ္ေပးပါတယ္။ Dye (ဆိုးေဆး) တစ္မိ်ဳးကို တစ္ေသြးေၾကာထဲသို႔ထိုးသြင္းျခင္း ဒါမွမဟုတ္ မိ်ဳခ်ျခင္းျဖင့္ ကိုယ္တြင္းအဂၤါအစိတ္အပိုင္း ကို ရွင္းလင္းျမင္နိုင္ေအာင္ လုပ္ေပးတာျဖစ္ပါတယ္။ဒီနည္းကို computed tomography, computerized tomography, သို႔ computerized axial tomography လို႕ေခၚပါတယ္။

Sputum cytology :

ေရာဂါေဗဒပညာရွင္က ခဲြ်သလိပ္(အဆုတ္ထဲကေနတက္လာေသာ ) ကို အနုၾကည့္မွန္ေျပာင္းကေန ၾကည့္ျပီး ကင္ဆာဆဲလ္မ်ားကိုစစ္ေဆးတဲ႕နည္းျဖစ္ပါတယ္။

Fine-needle aspiration (FNA) biopsy of the lung:

ပါးလႊာေသာ အပ္သုံးၿပီးအဆုတ္ကေနတစ္ရႉးသို႔မဟုတ္အရည္ကို ထုတ္ယူတာျဖစ္ပါတယ္။ CT scan, ultrasound သို႔မဟုတ္ အျခားပုံရိပ္နည္းေတြနဲ႕ ပုံမွန္မဟုတ္တဲ့အဆုတ္ တစ္သ်ႉးသို႔မဟုတ္အရည္ေနရာကို သိေအာင္လုပ္ပါတယ္။

ျပီးမွ ေသးငယ္တဲ့ခြဲရာေပးျပီး အပ္ကို မူမမွန္ တစ္ရႉးသို႔မဟုတ္ အရည္ထဲသို႕ထည့္ျပီး နမူနာ အနည္းငယ္ယူကာ ဓာတ္ခြဲခန္းသို႔ပို႔ပါတယ္။ထို႔ေနာက္

ေရာဂါေဗဒပညာရွင္က ကင္ဆာဆဲလ္ေတြရွာဖိအနုၾကည့္မွန္ေျပာင္းကေန ၾကည္႕ပါတယ္ ။ တစ္ဦးကရင္ဘတ္က x-ray အဆုတ္ထဲက ေလေတြ ရင္ဘတ္ထဲ ေပါက္ထြက္မေနတာေသခ်ာေအာင္ ရင္ဘတ္ဓာတ္မွန္ ရိုက္ေလ့ရိွပါတယ္။

Bronchoscopy:

trachea (ေလျပြန္) နဲ႕ ႏွင့္ အသက္ရွဴ လမ္းေၾကာင္း ၊ အဆုတ္ထဲက ပံုမွန္မဟုတ္တဲ႕ အရာေတြ ၾကည့္ဖို႕ နညး္ျဖစ္ပါတယ္။ bronchoscope ကို trachea ႏွင့္အဆုတ္ထဲသို႔ ႏွာေခါင္းသို႔မဟုတ္ပါးစပ္မွတစ္ဆင့္ ထည့္သြင္းပါတယ္။   bronchoscope အလင္းႏွင့္ မွန္ဘီလူးေတြပါဝင္တဲ႕ ပါးလႊာျပီး  ႁပြန္ကဲ့သို႔ ကိရိယာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါဟာ အဏုၾကည့္မွန္ေျပာင္းေအာက္မွာ ကင္ဆာလကၡဏာကို စစ္ေဆးဖို႕ တစ္ရႉးနမူနာကို  ယူထုတ္ေပးမယ့္ ကိရိယာ ျဖစ္ပါတယ္။

Thoracoscopy:

ရင္ဘတ္အတြင္းက  အဂၤါေတြရဲ႕ မူမမွန္ လကၡဏာေတြကို စစ္ေဆးဖို႕ ခဲြစိတ္နည္းျဖစ္ပါတယ္။နံရိုး ၂ခုၾကားကို ခဲြစိတ္ျပီး  thoracoscope ထည့္ပါတယ္။ thoracoscope အလင္းႏွင့္ မွန္ဘီလူးေတြပါဝင္တဲ႕ ပါးလႊာျပီး  ႁပြန္ကဲ့သို႔ ကိရိယာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဏုၾကည့္မွန္ေျပာင္းေအာက္မွာ ကင္ဆာလကၡဏာကို စစ္ေဆးဖို႕ lymph node လို တစ္ရႉးနမူနာကို  ယူထုတ္ေပးမယ့္ ကိရိယာ ပါနိုင္ပါတယ္။အခ်ိဳ႕ကိစၥမ်ားတြင္, ဒီနည္းက အစာႁပြန္သို႔မဟုတ္အဆုတ္အစိတ္အပိုင္းကို ဖယ္ရွားပစ္ရန္အသုံးျပဳပါတယ္။  အခိ်ဳ႕ေသာတစ္ရႉး, ကိုယ္တြင္းအဂၤါ, ဒါမွမဟုတ္ lymph node မ်ားကို မမီွတဲ႕ ေနရာေတြရိွလွ်င္ thoracotomy နည္းကို သံုးနိုင္ပါတယ္။

ဒီနည္းက ပိုႀကီးတဲ့ နံရိုးခဲြရာနဲ႕ ႏွင့္ရင္ဘတ္ဖြင့္တာေတြပါဝင္ပါတယ္။

Thoracentesis: ရင္ဘတ္နံရံႏွင့္ အဆုတ္ၾကားက အရည္ကို အပ္သံုးျပီး ေဖာက္ထုတ္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ေရာဂါေဗဒပညာရွင္က ထိုအရည္ကို ကင္ဆာဆဲလ္ေတြရွာဖို႕ အနုၾကည့္မွန္ေျပာင္းကေန ၾကည္႕ပါတယ္ ။

Light and electron microscopy :

တစ္ရႉးနမူနာထဲက ဆဲလ္အတြင္းရွိအခ်ိဳ႕ေသာ ေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ၾကည့္ ဖို႔ regular and high-powered microscopes ေတြသံုးျပီး ၾကည့္တဲ႕ ဓာတ္ခြဲခန္းစမ္းသပ္မႈျဖစ္ပါတယ္။

Immunohistochemistry: တစ္ရႉးနမူနာမ်ားတြင္ အခ်ိဳ႕ေသာ antigen မ်ားပါဝင္မွုက္ု စစ္ေဆးေပးတဲ႕ ပဋိဇီဝ (antubodies) ေတြသံုးတာျဖစ္ပါတယ္။အဆိုပါ antibody ဟာမ်ားေသာအားျဖင့္ ေရဒီယိုသတၱိႂကြပစၥည္း ဒါမွမဟုတ္ တစ္သ်ႉးစကို မွန္ေျပာင္းေအာက္မွာ လင္းေနေစဖို႕ သံုးတဲ႕ ဆိုးေဆးစတာေတြနဲ ဆက္စပ္ေနပါတယ္။ ဤစမ္းသပ္မွုက ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစား အမ်ိဳးမ်ိဳးအၾကားျခားနားခ်က္ကို ေဖာ္ျပဖို႕ အသုံးျပဳနိုင္ပါတယ္။

Non-small cell lung cancer (ဆဲလ္အေသးစားမဟုတ္ေသာ အဆုတ္ကင္ဆာ) ကို ဘယ္္လိုကုသပါသလဲ

Tissue diagnosis ဟာ ကုသမွုေတြရဲ႕ ထိပ္ဆံုးမွာရိွေနပါတယ္။ကုသမႈ၏ရည္မွန္းခ်က္မ်ားကေတာ့ ရွိသမွ် က်န္ေနတဲ့အက်ိတ္ဆဲလ္မ်ားကိုသတ္ပစ္ရန္၊ အျခားျပသနာမွားကို ေလ်ာ့ခ်ရန္ ၊paraneoplastic syndrome ကို တားဆီးရန္ ၊ ေရာဂါသက္သာေစရန္ ၊ ေရာဂါႏွင့္ကုသမႈေတြရဲ႕ ဆက္စပ္ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးေတြကို သက္သာေစရန္ ျဖစ္ပါတယ္။လက္ရွိ ကုထုံးေတြက အဆုတ္ကင္ဆာျဖစ္သူ အနည္းငယ္ကိုသာ ေပ်ာက္ကင္းေစနိုင္ပါတယ္။

ကင္ဆာဆဲလ္မ်ား ကိုယ္ခႏၶာထဲမွာ က်န္ေနဆဲ ျဖစ္ေသာ္လည္း အခိ်ဳ႕လူမ်ားရဲ႕ အကိ်တ္ေတြဟာ သိသိသာသာက်ဳံ႕ဝင္တာ ေပ်ာက္ကြယ္သြားတာေတြရိွပါတယ္။ထိုသူေတြကို နာလန္ထစခိ်န္လို႕ေခၚပါတယ္။ လူအမ်ားစုဟာ ဒီကာလအတြင္းမွာ ေရာဂါသက္သာျပီး သူတို႔ရဲ႕ေန႕စဥ္လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ျပန္လည္စတင္နိုင္ၾကပါတယ္။ဒီကာလဟာ လအနည္းငယ္၊ နွစ္အနည္းငယ္ ဒါမွမဟုတ္အကန္႕သတ္မရိွ ၾကာနိုင္ပါတယ္။ေရာဂါျပန္ႂကြလာေသာအခါ recurrence သို႔မဟုတ္ relapse ဟုေခၚပါတယ္။ ဒီေရာဂါဟာအဆုတ္ဒါမွမဟုတ္ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕အျခားအစိတ္အပိုင္းမွာ ျဖစ္ေပၚပါလိမ့္မယ္။

non-small cell အဆုတ္ကင္ဆာမ်ားအတြက္ေဆးဘက္ဆိုင္ရာကုသမႈ ေတြက ဘာေတြလဲ?

NSCLC အတြက္သံုးတဲ႕ အဓိက ၃နည္းကေတာ့ ခြဲစိတ္မႈ, ဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈႏွင့္ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံးတို႕ ျဖစ္ပါတယ္။Targeted therapy ဆုိတာကေတာ့ နည္းသစ္ျဖစ္ျပီး ကင္ဆာဆဲလ္ေတြကုသဖို႕ အထူးနည္းျဖစ္ပါတယ္။ဘယ္ဆဲလ္က မူမမွန္ျဖစ္ေနလဲဆိုတာ သိဖို႕ အကိ်တ္ကို စစ္ေဆးဖို႕ လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္ ။ Immunotherapy ကလည္း NSCLC ကုဖို႕ အသုံးျပဳတဲ့နည္းသစ္ျဖစ္ပါတယ္။

ခြဲစိတ္နည္း :

အေရျပားႏွင့္ႂကြက္သားကို ခဲြစိတ္ျပီး အကိ်တ္ကို ဖယ္ထုတ္တာျဖစ္ပါတယ္။

ေဆးသြင္းကုသျခင္း:

ျပင္းထန္တဲ႕ ဓာတုပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ေဆးဝါးမ်ားကို အက်ိတ္ဆဲလ္မ်ားကိုသတ္ဖို႕အတြက္  ပါးစပ္ ဒါမွမဟုတ္ေသြးေၾကာထဲထိုးျပီး ကုသနည္းျဖစ္ပါတယ္။

ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံး:

ျပင္းထန္တဲ႕ ဓါတ္ေရာင္ျခည္ေရာင္ျခည္ကို အက်ိတ္ မွာေထာက္ျခင္း  (external beam) သို႔မဟုတ္ဓါတ္ေရာင္ျခည္ ထြက္မယ့္ ပစၥည္းကို ကင္ဆာအက်ိတ္နားမွာ ထားျခင္း  (internal beam) စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။အဆိုပါဓါတ္ေရာင္ျခည္ဟာအက်ိတ္ဆဲလ္မ်ားကိုေသဆုံးေစနိုင္ပါတယ္။

Targeted Therapy :

အထူးေဆးဝါးမ်ားကင္ဆာဆဲလ္ သို႕မဟုတ္ ခြၽတ္ယြင္းေနေသာ ေမာ္လီက်ဴ းေတြကို ပစ္မွတ္ထားဖို႕ ဖန္တီးထားပါတယ္။

Immunotherapy:

Immunotherapy ဆိုတာ ကင္ဆာဆဲလ္ေတြကိုဖ်က္ဆီးဖို႕ သင့္ကိုယ္ခံစြမ္းအားစနစ္ကို ကူညီေပးတာျဖစ္ပါတယ္။

NSCLC ျဖစ္တဲ႕ လူရဲ႕ ေရာဂါအဆင့္၊တည္ေနရာ၊ ဗီဇကဲြမွု၊ အကိ်တ္အမွတ္အသားေတြေပၚ မူတည္ျပီး ဒီကုထုံးေတြကို ေပါင္းစပ္ကုသတဲ႕ customized treatment regimen ေပးနိုင္ပါတယ္။

စစ္ေဆးမွုေတြျပီးေနာက္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ရမွာက အက်ိတ္ဟာ ခဲြစိတ္လို႕ ရမရဆိုတာျဖစ္ပါတယ္။ ခဲြစိတ္လို႕ရနိုင္တဲ႕ အကိ်တ္ေတြကို ခဲြစိတ္နည္းသံုးျပီး လံုးဝဖယ္ရွားပစ္ပါတယ္။ ေယဘုယ်အားျဖင္႔အဆင္ I , II ႏွင့္ III ေတြကိုသာ ခြဲစိတ္မႈအားျဖင့္ဖယ္ရွားနိုင္ပါတယ္။တစ္ခါတစ္ရံ အဆင့္III  သို႔မဟုတ္ IV က ခဲြမရပါဘူး။သို႕ေသာ္ အသက္ရွဴ ျပသနာေတြ အလြန္မင္းနာက်င္တဲ႕ ေဝဒနာေတြ သက္သာေစဖို႕ ခဲြစိတ္နည္းသံုးပါတယ္။ အဆင့္ IV သို႔မဟုတ္ III ျဖစ္ေနတဲ႕ လူနာေတြကို ေတာ့ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ မလုပ္ေပးနိုင္ပါဘူး။

ေဆးသြင္းကုသျခင္း

NSCLC ဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈမွသာအတန္အသင့္ ထိေရာက္ပါတယ္။ ေဆးသြင္းကုသျခင္းတစ္မိ်ဳးတည္းနဲ႕  NSCLC ကုသေပးလို႕မရပါ။အဓိက ပန္းတိုင္က ေရာဂါေပ်ာက္ကင္းဖုိ႕ျဖစ္တဲ႕အတြက္ ဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈကို ခဲြစိတ္ျခင္း သို႕မဟုတ္ immunotherapy နဲ႕ေပါင္းစပ္ေပးထားပါတယ္။ေဆးသြင္းကုသျခင္းတစ္မိ်ဳးတည္းကို ခြဲစိတ္သို႔မဟုတ္ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံး မလုပ္နိုင္သူေတြနဲ႕ ခဲြစိတ္ျပီး ျပန္ျဖစ္တဲ႕ လူနာေတြမွာသာ သံုးပါတယ္။ ခြဲစိတ္နည္းနဲ႕ ေပါင္းစပ္ေပးတဲ႕အခါ မ်ားေသာအားျဖင့္ခြဲစိတ္ကုသမႈ ျပီးမွဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈ (adjuvant chemotherapy ) ေပးပါတယ္။Adjuvant chemotherapy ကို အဆင့္ I-III မွာ ခဲြစိတ္ျပီး ကင္ဆာဆဲလ္ဖယ္ထုတ္ဖို႕ အတြက္ သံုးနိုင္ပါတယ္။ေယဘုယ်အားဓါတုေဆးသြင္းကုသမွုဟာ ထပ္ခါထပ္ခါျပန္ေပးရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ကုသမႈဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ရက္အနည္းငယ္ၾကာၿပီးေတာ့ ျပန္လည္နာလန္ထူကာလဟာ သတၲပတ္ အနည္းငယ္ ထပ္ၾကာနိုင္ပါတယ္။ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ေတြ ေပ်ာက္ျပီး ေသြးဆဲလ္ပမာဏမူမွန္ျဖစ္တဲ႕အခါ ေနာက္ထပ္ ကုသမွုထပ္စပါတယ္။ပံုမွန္အားျဖင့္ ဒီစက္ဝိုင္းက ၂ခါကေန ၄ ခါရိွပါတယ္။ ဒါေတြျပီးရင္ လူနာကို  CT Scan ဖတ္ျခင္းႏွင့္ အျခားစစ္ေဆးမွုေတြလုပ္ျပီး ကင္ဆာအက်ိတ္ေပၚ ဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈရဲ႕ သက္ေရာက္မွုေတြကို ၾကည့္ရွုမွာျဖစ္ပါတယ္။

ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံး

ဓါတ္ေရာင္ျခည္ကုထုံးကို ခြဲစိတ္နည္း       သို႔မဟုတ္ဓါတုေဆးသြင္းကုသမႈတို႕နဲ႕ ေပါင္းစပ္ေပးတာ ဒါမွမဟုတ္ သူတစ္ခုတည္းေပးတာ မိ်ဳးလုပ္ေဆာင္ပါတယ္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ဓါတ္ေရာင္ျခည္ ကုထုံးကို ခဲြစိတ္မွု မလုပ္တဲ႕သူေတြမွာ ေပးပါတယ္။ အျခား ကိစၥေတြမွာလဲသံုးနိုင္ပါတယ္။ခဳြစိတ္မွုမလုပ္ခင္ အကိ်တ္အရြယ္ေသးေအာင္လုပ္ျခင္း၊ ခဲြစိတ္ျပီးေနာက္ က်န္ရိွွတဲ႕ ဆဲလ္ေတြသတ္ျခင္း ၊ လူနာေရာဂါထိန္းခ်ဳပ္ဖို႕ ေရာဂါေနာက္ပိုင္းအေျခအေနေတြမွာသံုးျခင္း စတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

Targeted Therapy

Targeted Therapyမွာ အကိ်တ္ရဲ႕ ဗီဇမူမမွန္မွု ေတြဠေျပာင္းလဲတာေတြကို သိနိင္ဖို႕ တိက်တဲ႕ ေဆးေတြပါဝင္ပါတယ္။

Targeted Therapyကို မ်ားေသာအားျဖင့္ သူတစ္ခုတည္း ဒါမွမဟုတ္chemotherapy နဲ႕ ေပါင္းေပးျပီး သံုးနို္္င္ပါတယ္။  NSCLC ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ဗီဇေျပာင္းလဲမွုေတြ နဲ႕တိက်တဲ႕ gene ေတြမွာပံုေျပာင္းေနတာေတြ ပါနိုင္ပါတယ္။ဥပမာ EGFR mutation, ALK fusion oncogene, and mutations in genes known as ROS1, BRAF, နဲ႕ KRAS တို႕ျဖစ္ပါတယ္။ HERS 2 protein ထုတ္တဲ႕ gene မွာေျပာင္းလဲတဲ႕ NSCLC ေတြလညး္ အနည္းငယ္ရိွနိုင္ပါတယ္။ဒီလို ေျပာင္းလဲမွုေတြကို တိုက္ခိုက္တဲ႕ Targeted Therapy ဟာ အျမဲထြက္ေပၚေနပါတယ္။ဒီေဆးဝါးမ်ားကိုလည္း လက္ရိွမွာ ရနိုင္ပါတယ္။

Immunotherapy

Immunotherapy ဟာ အက်ိတ္ဆဲလ္မ်ားကိုဖ်က္ဆီးဖို႔ သင့္ရဲ႕ကိုယ္ခံအားစနစ္ကို အေထာက္အကူျပဳတဲ႕ ကုထုံးအမ်ိဳးအစားတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ biomarker testing လို တိက်တဲ့စစ္ေဆးမႈ ေတြက အကိ်တ္အေပၚ Immunotherapy ေဆးေတြ သက္ေရာက္မွုရိွမရိွဆိုတာ သိနိင္ဖို႕ အတြက္ လိုအပ္ပါတယ္။

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းႏွင့္ အိမ္သံုးကုထံုးမ်ား။

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ အိမ္သံုးကုထံုးေတြအသံုးျပဳျခင္းက non small cell အဆုတ္ကင္ဆာကို ကုသရာမွာ ဘယ္လိုအေထာက္အကူျပဳႏုိင္မလဲ။

ေအာက္ေဖာ္ျပပါ လူေနမႈပံုစံမ်ားနဲ႔ အိမ္သံုးကုထံုးမ်ားက သင့္အေနျဖင့္ အဆုတ္ကင္ဆာကိုကုသတဲ့ေနရာမွာနဲ႔ လိုက္ေလ်ာညီေထြျဖစ္ေအာင္ေနတဲ့ေနရာေတြမွာ အကူအညီေပးႏုိင္ပါတယ္။

သင္ကုသမွု ခံယူေနတုန္းမွာ သင္ခံစားရသမ်ွကို ေစာင့္ၾကည့္ပါ။ သင္ခံစားရသမ်ွ ရုပ္ပို္င္းဆိုင္ရာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျခအေနေတြကို ဆရာဝန္ကိုေျပာျပပါ။

တခ်ိဳ႕ရက္ေတြမွာ အစာစားခ်င္စိတ္ ရိွမည္မဟုတ္ပါ။သို႔ေသာ္   သင္က်န္းမာဖို႕ႏွင္႔စြမ္းအားရိွဖို႕ အစာေကာင္းေကာင္္းစားရန္လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။ အစာမ်ားမ်ား အၾကိမ္နညိးနည္းစားမယ့္အစား အစားအနည္းငယ္ ခဏခဏစားပါ။

အသက္ရွဴ ရခက္ခဲေနပါက ေအာက္စီဂ်င္အိုးအကူယူပါ။ စိတ္အပန္းေျပေစတဲ႕ တရားထုိင္ျခင္း ၊ သီီခ်င္းနားေထာင္ျခင္း၊ ျငိမ္းခ်မ္းတဲ႕ ေနရာမွာေနျခင္း စတာေတြေလ့က်င့္ပါ။

အျခားကုသမွုေတြ ဥပမာ နိွပ္နယ္ျခင္း နဲ႕ အသက္ရွဴ ေလ့က်င့္ခန္းေတြ ကသင့္ကို ပိုသက္သာေစပါတယ္။သင္ပင္ပန္းေနတဲ့အခါ ၊နာက်င္တဲ့အခါ အသက္ရွဴ မရတ႕ဲအခါ ဘာလုပ္နိုင္သလဲ ဆိုတာ ဆရာဝန္နဲ႕ တိုင္ပင္ပါ။

ကင္ဆာျဖစ္ေနတယ္လို႕ သိရတ႕အခါ သင္လက္ခံဖို႕ ခက္ခဲပါလိမ့္မယ္။ေၾကာက္တာ ေဒါသထြက္တာ ဝမ္းနည္းတာေတြ ျဖစ္လာနိုင္ပါတယ္။စိတ္ခံစားခ်က္ျပင္းထန္တတ္တာပံုမွွန္ျဖစ္ပါတယ္။ ကင္ဆာေရာဂါသည္ အဖဲြ႕အစည္းေတြ သို႕မဟုတ္ နွစ္သိမ့္အားေပးသူေတြက သင့္ခံစားခ်က္ေတြကို ကူညီနိုင္ပါလိမ့္မယ္။သင့္ကိုကူညီနိုင္မယ့္ အျခားသူေတြဥပမာ လူမႈဝန္ထမ္းမ်ား, သူနာျပဳမ်ား, ခရစ္ယာန္ဓမၼဆရာသို႔မဟုတ္အျခားဆရာဝန္မ်ားကို ေတြနိုင္ဖို႕ အြန္လိုင္း သို႔မဟုတ္ သင့္အသိုင္းအဝိုင္းမွာ ရွာေဖြတာ ဒါမွမဟုတ္ ဆရာဝန္ရဲ႕ အႀကံျပဳခ်က္ေတာင္းခံတာေတြ လုပ္နိုင္ပါတယ္။

အကယ္၍သင့္မွာ ေမးခြန္းေတြရွိမယ္ဆိုရင္ သင့္အတြက္သင့ေတာ္တဲ့ အေျဖရွာေဖြႏုိင္ဖို႔ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္သင့္ပါတယ္။

Hello Health Group သည္ ေဆးပညာအၾကံျပဳခ်က္မ်ား၊ ေရာဂါရွာေဖြမႈမ်ားႏွင့္ ကုသမႈမ်ားကို မျပဳလုပ္ေပးပါ။

 

ရင္းျမစ္မ်ား

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ ဖေ‌ဖော်ဝါရီ 23, 2018 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း မတ် 15, 2018

သင္ဒါလည္း ႏွစ္သက္ႏုိင္ပါတယ္။