Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ကဘာလဲ။

ေရးသားသူ ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Thurein Hlaing Win

အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ကဘာလဲ။

အသားဝါေရာဂါသည္ ေသြးတြင္း bilirubin (အ၀ါဓာတ္)ပမာဏမ်ားျခင္းေၾကာင့္ အေရျပားႏွင့္ မ်က္လံုးဝါျခင္းတို႔ျဖစ္ပါသည္။ ေသြးနီဥမ်ားပ်က္စီးျခင္းေၾကာင့္ bilirubin မ်ား ျဖစ္ေပၚလာပါသည္။ အသည္းမွတစ္ဆင့္ bilirubin မ်ားကိုစြန္႔ထုတ္ပါသည္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ေမြးကင္းစကေလးမ်ားတြင္ အသည္းသည္ အျပည့္ မဖြံ႕ျဖိဳးေသးပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ biliriumမ်ားသည္ ပို၍ျမန္ျမန္ စုပံုလာပါသည္။ အသည္းမေကာင္းေသာသူမ်ားတြင္လည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္ပါသည္။

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) က ဘယ္ေလာက္အျဖစ္မ်ားသလဲ

အသားဝါေရာဂါသည္ အလြန္အျဖစ္မ်ားပါသည္။ အသက္အရြယ္ မေရြး ျဖစ္ပြား ႏိုင္ျပီးေမြးကင္းစကေလးငယ္မ်ားတြင္ ပို၍ အျဖစ္မ်ားပါသည္။ အသားဝါေရာဂါသည္ ေမြးကင္းစကေလးငယ္ မ်ားတြင္ ေပ်ာက္ကင္းျမန္ေသာ္လည္းမေပ်ာက္ကင္းပါက ျပင္းထန္ေသာအေျခအေန ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ အႏၱရာယ္ ရိွေသာအခ်က္မ်ားကိုေလ်ာ့ခ်ျခင္းအားျဖင့္ ေရာဂါကိုထိန္းခ်ဳပ္ ႏိုင္ပါသည္။ ပိုမိုေသာအခ်က္ အလက္ မ်ားအတြက္ ဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ပါ။

လကၡဏာမ်ား

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ရဲ႕လကၡဏာေတြကဘာေတြလဲ

အျဖစ္မ်ားေသာေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာအေရျပားႏွင့္ မ်က္လံုးဝါ ျခင္းတို႔ျဖစ္ပါသည္။ အျခားေရာဂါလကၡဏာမ်ားမွာ

  • ပါးစပ္အတြင္း ဝါျခင္း
  • အမည္းသို႔မဟုတ္ အညိဳေရာင္ ဆီးမ်ားသြားျခင္း
  • ေဖ်ာ့ေတာ့ေသာရြံ႕ေစးေရာင္ ဝမ္းသြားျခင္း
  • Bilirubin ပမာဏ ျမင့္တက္ျခင္း
  • အစာစားခ်င္စိတ္ ေပ်ာက္ဆံုးျခင္း
  • အားနည္း၍ ပင္ပန္းျခင္း

အထက္တြင္ ေဖာ္ျပ မထားေသာအျခားလကၡဏာမ်ားလည္းရွိႏုိင္ပါသည္။ အကယ္၍ သင့္ဆီတြင္ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခုမ်ားရွိေနသည္ဟုစိုးရိမ္မိပါက ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြး တုိင္ပင္ သင့္ပါသည္။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ေတြ႔ဆံုသင့္သလဲ

ေအာက္ပါတို႔ရိွပါကသင္၏ဆရာဝန္ႏွင့္ ဆက္သြယ္ပါ။

  • သင့္ကေလးအေရျပားသည္ ပို၍ဝါလာေသာအခါ
  • သင့္ကေလးအေရျပားသည္ ဝမ္းဗိုက္ပိုင္း၊ လက္ေမာင္းႏွင့္ ေျခေထာက္ တြင္ဝါေသာအခါ
  • သင့္ကေလး၏မ်က္လံုးဝါျခင္း
  • သင့္ကေလးသည္ ႏံုးေနျခင္းဖ်ားနာျခင္း။ ႏႈိးရန္ ခက္ခဲျခင္း
  • သင့္ကေလးသည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္မတက္ျခင္း၊ သို႔မဟုတ္ အစာငတ္မြတ္ျခင္း
  • သင့္ကေလးသည္ အသံက်ယ္စြာေအာ္ငိုျခင္း
  • သင့္ကေလးသည္ သင္အားပူပန္ေစေသာအျခားလကၡဏာမ်ားေပၚေပါက္လာျခင္း
  • အသားဝါျခင္းသည္ သံုးပတ္ေက်ာ္ၾကာျခင္း

အရြယ္ေရာက္ျပီးသူမ်ားတြင္ အေရျပားဝါျခင္းသည္ အသည္းေရာဂါ၏ လကၡဏာတစ္ခုျဖစ္သည္။ လူတုိင္းရဲ႕ခႏၶာကိုယ္တံု႔ျပန္မႈသည္ မတူညီႏုိင္ပါ။ ဆရာဝန္ႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးျခင္းသည္ သင္၏အေျခအေနေကာင္းမြန္ရန္အတြက္ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါသည္။

အေၾကာင္းရင္းမ်ား

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ကိုဘာေတြကျဖစ္ေစသလဲ

အသားဝါျခင္းသည္ ေသြးထဲရိွ ေသြးနီဥမ်ား၏ ေဘးထြက္ပစၥည္း ျဖစ္ေသာ bilirubin မ်ားစုပံုလာျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ Bilirubin သည္ ေသြးနီဥမ်ား ျပိဳကဲြေသာအခါ ျဖစ္ေပၚလာပါသည္။ ခႏၶာကိုယ္ သည္ အသည္းမွတစ္ဆင့္ bilirubin မ်ားကိုစြန္႔ထုတ္ပါသည္။ အသည္းသည္ ေကာင္းစြာအလုပ္မလုပ္ေသာအခါ ေသြးတြင္းမွ bilirubin မ်ားကိုမစစ္ထုတ္ႏိုင္ပါ။ ထို႔ေၾကာင့္ အသားဝါေရာဂါသည္ အသည္းပ်က္စီးေသာအခါ သို႔မဟုတ္ ေကာင္းစြာမဖံြ႕ျဖိဳးေသာအခါ အျဖစ္မ်ားပါသည္။

Bilirubin မ်ားအလြန္မ်ားျခင္းသည္ ကေလးငယ္၏ အာရံုေၾကာအဖဲြ႕အစည္းကိုထိခိုက္ျခင္းစေသာဆိုးက်ိဳးမ်ားကို ျဖစ္ေစပါသည္။ လမေစ့ဘဲေမြးေသာကေလးမ်ားသည္ ပံုမွန္ေမြးေသာကေလးမ်ားထက္ အသားဝါျခင္းေရာဂါ ပိုျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

အျခားျဖစ္ေစေသာအခ်က္မ်ားမွာေရာဂါပိုးကူးစက္ျခင္း၊ မိခင္ႏွင့္ ရင္ေသြးတြင္ ေသြးအမ်ိဳးအစားကဲြလဲြျခင္းႏွင့္ မိခင္ ႏို႔ခ်ိဳ တိုက္ေကၽြးျခင္းတို႔ျဖစ္ပါသည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ မိခင္ႏို႔ခ်ိဳသည္ ကေလးငယ္အသည္းမွ bilirubin ထုတ္လုပ္ျခင္းကိုဟန္႔တားေႏွာင့္ယွက္ ႏိုင္ပါသည္။ ဤအမ်ိဳးအစားသည္ အျခားထက္ ပို၍ျဖစ္လြယ္ျပီးသီတင္းပတ္မ်ားစြာ ၾကာႏိုင္ပါသည္။

Risk factors

ငါ့ဆီမွာ Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ျဖစ္ႏုိင္ေျခကိုဘာေတြက ျမင့္တက္ေစသလဲ

အသားဝါျခင္းေရာဂါျဖစ္ပြားႏုိင္ေခ် ကိုျမင့္ေစေသာအေၾကာင္းရင္းမ်ားမ်ားစြာရွိပါသည္္။ ဥပမာအားျဖင့္-

  • လမေစ့ခင္ေမြးျခင္း။ ၃၈ပတ္ျဖင့္ ေမြးေသာကေလးမ်ားသည္ လေစ့၍ေမြးေသာကေလးမ်ားကဲ့သုိ႔ bilirubin ကိုမကိုင္တြယ္ႏိုင္ပါ။ အစာနည္းနည္းသာေကၽြးႏိုင္ျပီးအူလႈပ္ရွားမႈ နည္းေသာေၾကာင့္ ဝမ္းမွ bilirubin ကိုစြန္႔ထုတ္ျခင္းလည္းနည္းပါသည္။
  • ေမြးဖြားစဥ္ သိသာထင္ရွားေသာအညိဳမည္းစဲြျခင္း။ ေမြးကင္းစကေလးငယ္သည္ ေမြးဖြားရာမွ အညိဳမည္းရပါကကေလးငယ္သည္ ေသြးနီဥမ်ားျပိဳကဲြျခင္းေၾကာင့္ bilirubin ပမာဏ ျမင့္တက္ႏိုင္ပါသည္။
  • ေသြးအမ်ိဳးအစား။ မိခင္၏ေသြးအမ်ိဳးအစားသည္ ကေလးႏွင့္ မတူပါကကေလးငယ္သည္ အခ်င္းမွျဖတ္၍ မိခင္ထံမွ ပဋိပစၥည္းမ်ားလက္ခံရပါသည္။ ထိုပစၥည္းမ်ားသည္ ကေလးငယ္ ၏ ေသြးဆဲလ္မ်ားကိုလ်င္ျမန္စြာပ်က္စီးေစပါသည္။
  • ႏို႔တိုက္ရာတြင္ ခက္ခဲျခင္း။ ႏို႔တိုက္ေကၽြးရခက္ခဲေသာကေလးမ်ားတြင္ အသားဝါျခင္းေရာဂါ ျဖစ္မႈ ပိုျမင့္ပါသည္။ ေရဓာတ္ခန္းေျခာက္ျခင္းသို႔မဟုတ္ ကာလိုရီအဝင္နည္းျခင္းသည္ အသားဝါျခင္းေရာဂါကို ျဖစ္ေစပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္းမိခင္ႏို႔တိုက္ေကၽြးျခင္းသည္ အက်ိဳးေက်းဇူးမ်ားေသာေၾကာင့္ ကၽြမ္းက်င္သူမ်ားကမိခင္ႏို႔တိုက္ျခင္းကိုေထာက္ခံထားၾကပါသည္။ သင့္ကေလးငယ္သည္ လံုေလာက္စြာစားသံုးရန္ႏွင့္ ေရဓာတ္ရရိွရန္ အေရးၾကီးပါသည္။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းႏွင့္ ကုသမႈ

ယခုေဖာ္ျပထားေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ေဆးပညာအၾကံေပးမႈေနရာတြင္ အစားထိုးရန္မသင့္ေတာ္ပါ။ ပိုမိုေသာအခ်က္အလက္မ်ားရရွိရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ အျမဲတမ္းတုိင္ပင္ပါ.

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ကို ဘယ္လိုအတည္ျပဳပါသလဲ

ဆရာဝန္သည္ bilirubinပမာဏကိုစစ္ေဆးရန္ ရိုးရွင္းေသာေသြးစစ္မႈကို ျပဳလုပ္လိမ့္မည္။ အရြယ္ေရာက္ျပီးသူမ်ားတြင္ အျခားေရာဂါမ်ားအတြက္ ေအာက္ပါ စစ္ေဆးမႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ႏုိင္ပါသည္။

  • အသည္းေရာဂါပိုးကူးစက္ျခင္းကိုၾကည့္ရန္ အသည္းေရာင္ဗိုင္းရပ္စ္စစ္ေဆးျခင္း
  • အသည္းသည္ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းမြန္စြာအလုပ္လုပ္သည္ကိုခန္႔မွန္းႏိုင္ေသာအသည္းလုပ္ငန္းစစ္ေဆးျခင္း
  • ေသြးအားနည္းျခင္းကိုစစ္ေဆးရန္ complete blood count
  • ဝမ္းဗိုက္အား ultrasound ရိုက္ျခင္း
  • ဝမ္းဗိုက္အား CT scan ရိုက္ျခင္း
  • Endoscopic retrograde cholangiopancreatography (ERCP)
  • Percutaneous transhepaticcholangiogram (PTCA)
  • အသည္းတစ္ရွဴးစယူျခင္း
  • ကိုလက္စေထာဓာတ္ တုိင္္းတာျခင္း
  • Prothrombin time တုိင္းျခင္း

Jaundice (အသား၀ါျခင္း) ကို ဘယ္္လိုကုသပါသလဲ

အရြယ္ေရာက္ျပီးသူမ်ားတြင္ ကုသမႈသည္ အသားဝါျခင္း ျဖစ္ေစေသာအေၾကာင္းရင္းကိုရွာေဖြျခင္းပါဝင္သည္။ ကေလးငယ္မ်ားတြင္မႈ အမ်ားစုမွာကုသရန္ မလိုအပ္ပါ။

ကုသမႈလိုအပ္ပါကအလင္းကုထံုးသည္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါသည္။ ကေလးငယ္မ်ားတြင္ မ်ားေသာအားျဖင့္ အသံုးျပဳပါသည္။ ကေလးငယ္အားကိုယ္တံုးလံုးျဖင့္ မီးေခ်ာင္းအလင္းေရာင္ ေအာက္တြင္ လဲေလ်ာင္းေစပါသည္။ ကုထံုးအတြင္းမ်က္လံုးကိုကာကြယ္ရန္ ကေလးငယ္၏ မ်က္လံုးကိုအဝတ္စျဖင့္ အုပ္ထားပါ။ အလင္းေရာင္သည္ ပိုလွ်ံေနေသာ bilirubin ကို ျဖိဳခဲြေပးျပီးစြန္႔ထုတ္ရလြယ္ရန္ ျပဳလုပ္ေပးပါသည္။

Ultraviolent blanket ကိုလည္းအသံုးျပဳႏိုင္ပါသည္။ ေသြးတြင္း bilirubin ပမာဏကိုပံုမွန္ စစ္ေဆးတိုင္းတာပါ။ အလင္းကုထံုးသည္ bilirubin ပမာဏကို ၂ရက္အတြင္း ေလ်ာ့က်ေစပါသည္။ တစ္ခါတစ္ရံတြင္ အလင္းကုထံုးေၾကာင့္ bilirubin ပမာဏ ျမင့္တက္ႏိုင္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ယာယီခဏသာျဖစ္သည္။ Bilirubin ပမာဏနည္းသြားေသာ္လည္း ဝါျခင္းသည္ ရက္အနည္းငယ္ သို႔မဟုတ္ တစ္ပတ္ႏွစ္ပတ္ အထိၾကာႏိုင္ပါသည္။

အလင္းကုထံုးျဖင့္ ေလ်ာ့ခ်၍မရေသာ bilirubin ပမာဏမ်ားျခင္းတြင္ ေသြးေျပာင္းလဲသြင္းျခင္းကိုျပဳလုပ္ႏိုင္သည္။ bilirubin ပမာဏမ်ားေသာေသြးမ်ားကိုဖယ္ထုတ္ကာအျခားေသြး ျဖင့္ အစားထိုးျခင္း ျဖစ္သည္။

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ အိမသံုးကုထံုးေတြအသံုးျပဳျခင္းကအသားဝါေရာဂါကိုကုသရာမွာဘယ္လိုအေထာက္အကူျပဳႏုိင္မလဲ။

ေအာက္ေဖာ္ျပပါလူေနမႈပံုစံမ်ားႏွင့္ အိမ္သံုးကုထံုးမ်ားသည္အသားဝါ ေရာဂါကိုကုသေသာေနရာတြင္ အကူအညီေပးႏုိင္ပါသည္။

  • ကေလးကိုမၾကာခဏအစာေကၽြးပါ။ ထိုသို႔ေကၽြးျခင္းသည္ ဝမ္းမ်ားမ်ားသြားေစျပီးအူမွ စုပ္ယူထားေသာ bilirubin ပမာဏကိုေလ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါသည္။
  • အသားဝါျခင္းထပ္ျဖစ္ပါကဆရာဝန္ႏွင့္ သြားေရာက္ျပသပါ။ အျခားေရာဂါ ျဖစ္ႏို္င္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ေမြးကင္းစကေလးအသားဝါျခင္းကိုကုသျပီးပါကပံုမွန္ အားျဖင့္ ထပ္မံမျဖစ္ပြားပါ။

အကယ္၍သင့္မွာေမးခြန္းေတြရွိပါကသင့္အတြက္သင့္ေတာ္ေသာအေျဖရွာေဖြႏုိင္ရန္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္သင့္ပါသည္။

ရင္းျမစ္မ်ား

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ ဇူလိုင် 3, 2017 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း ဇူလိုင် 20, 2017