Goodpasture syndrome (GPS) (Goodpasture syndrome (GPS)) ကဘာလဲ။

ေရးသားသူ ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar

အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

Goodpasture syndrome ဆိုတာဘာလဲ။

Goodpasture syndrome ဆိုတာက အသက္ေသေစႏိုင္တဲ့ ကိုယ္ခံအားကေန ျပန္တုိက္တဲ့ ရွားပါးေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္ခံအားစနစ္က အဆုတ္နံရံေတြနဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ကဆီးစစ္ထုတ္တဲ့ ယူနစ္ေလးေတြကို မွားယြင္းစြာတိုက္ခိုက္တဲ့အခါ သည္ေရာဂါျဖစ္လာပါတယ္။ ေရာဂါအမည္ကို ၁၉၁၉ မွာ ေရာဂါကိုစေတြ႔ခဲ့တဲ့ ေဒါက္တာ အာနက္ ဂြတ္ပက္ခ်ာကို အစြဲျပဳေပးထားတာပါ။

အေရးတႀကီး အတည္ျပဳ ကုသမႈေတြမလုပ္ဘူးဆိုရင္ အဆုတ္မွာေသြးယိုလာမယ္၊ ေက်ာက္ကပ္လုပ္ငန္းေတြ ပ်က္လာမယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာ ေသသြားပါလိမ့္မယ္။

Goodpasture syndrome ဟာ ဘယ္ေလာက္ထိ အျဖစ္မ်ားသလဲ။

Goodpasture syndrome က ကိုယ္ခံအားကျပန္တိုက္တဲ့ ရွားပါးေရာဂါျဖစ္ၿပီး  အမ်ိဳးသမီးေတြထက္ အမ်ိဳးသားေတြမွာ ပိုျဖစ္ပါတယ္။ စျဖစ္တဲ့အသက္အရြယ္က ၂၀ နဲ႔ ၃၀ ၾကားျဖစ္ေပမယ့္ ဘယ္အသက္အရြယ္မွာမဆို ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ေရာဂါကို ၁၉၁၉ မွာ စေတြ႔ခဲ့ၿပီး ယခုထိ ျဖစ္ပြားသူ ၆၀၀ ေလာက္သာ ေဆးပညာမွာ မွတ္တမ္းရွိပါတယ္။

US မွာ Anti-GBM ေရာဂါက ျဖစ္ေလ့မရွိတဲ့ေရာဂါျဖစ္ၿပီး လ်င္လ်င္ျမန္ျမန္ဆိုးလာတဲ့ ဂလိုမာရူလာေရာင္ရမ္းနာအားလံုးရဲ႕ ၁-၂% ကသာ ဒီေရာဂါေၾကာင့္ ျဖစ္ရတယ္လို႔ဆိုပါတယ္။

အခ်က္အလက္ေတြကို ထပ္ၿပီးသိလိုတယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔သာ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးေပးပါ။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

Goodpasture syndrome ရဲ႕ ေရာဂါလကၡဏာေတြက ဘာေတြလဲ။

ေရာဂါလကၡဏာေတြက ျဖည္းျဖည္းခ်င္းသာ ေပၚလာၿပီး အဆုတ္ကိုစထိကာ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေက်ာက္ကပ္ကိုထိပါတယ္။ တျခားျဖစ္ရပ္ေတြမွာက် ျမန္ျမန္ႀကီးေရာဂါတုိးလာၿပီး ရက္ပိုင္းအတြင္းမွာ ျပင္းထန္လာပါတယ္။ ကနဦးေပၚတဲ့ လကၡဏာေတြကေတာ့…

  • ေမာပန္းလြယ္ျခင္း၊ အားနည္းျခင္း၊ ႏႈံးျခင္း
  • ပ်ိဳ႕ျခင္း၊ အန္ျခင္း
  • အစားအေသာက္ပ်က္ျခင္း
  • မက်န္းမာသလို ျဖဴေဖ်ာ့ေနျခင္း

ေရာဂါက အဆုတ္ကိုေရာက္လာတဲ့အခါ ေအာက္ပါလကၡဏာေတြ ျပလာပါတယ္။

  • ေခ်ာင္းေျခာက္ဆိုးျခင္း
  • ေခ်ာင္းဆိုးေသြးပါျခင္း
  • အသက္ရွဴၾကပ္ျခင္း၊ အသက္ရွဴရခက္ျခင္း

တစ္ခါတစ္ရံမွာ အဆုတ္ကိုထိလို႔ေပၚလာတဲ့ လကၡဏာေတြက အသက္အႏၱရာယ္ျဖစ္ေစပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ေသြးအမ်ားႀကီးထြက္တဲ့အခါေပါ့။

ေက်ာက္ကပ္ကိုထိလာရင္ေတာ့ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။

  • ဆီးသြားစဥ္ ပူျခင္း
  • ဆီးတြင္ေသြးပါျခင္း၊ ဆီးအျမွဳပ္ထမ်ားျခင္း
  • လက္၊ ေျခတို႔၌ ေဖာေရာင္ျခင္း
  • ေသြးေပါင္ျမင့္တက္လာျခင္း
  • နံရံေအာက္ဖက္ေနာက္ေက်ာဖက္တြင္ ေအာင့္ျခင္း

အေပၚမွာေျပာထားတဲ့လကၡဏာေတြထဲမွာ မပါေသးတဲ့တျခားလကၡဏာေတြလည္း ရွိေနႏိုင္ပါတယ္။ တစ္ကယ္လို႔မ်ား ကိုယ့္ဆီမွာ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခု ရွိေနႏိုင္လားဆိုၿပီး စိုးရိမ္ေနရင္ေတာ့ ဆရာ၀န္နဲ႔သာ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးေပးပါ။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ျပသသင့္ပါသလဲ။

သင့္ဆီမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ ေရာဂါလကၡဏာေတြထဲမွ တစ္ခုခုမ်ားရွိေနတယ္ဆိုလွ်င္ ဒါမွမဟုတ္ ေမးခြန္းတစ္ခုခုရွိေနမယ္ဆိုပါလွ်င္ ဆရာ၀န္ႏွင့္တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။ လူတုိင္းရဲ႕ခႏၶာကိုယ္တံု႔ျပန္မႈက တစ္ဦးနဲ႔တစ္ဦး မတူညီႏုိင္ပါဘူး။ သင့္အေျခအေနအတြက္ ဘာအေကာင္းဆံုးလဲဆိုတာကို သင့္ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္တာက အေကာင္းဆံုးျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

ျဖစ္ပြားမႈအေၾကာင္းရင္းမ်ား

ဘာေတြက Goodpasture syndrome ျဖစ္ပြားေစသလဲ။

Goodpasture syndrome ျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းအရင္းအတိအက်ကို အခုထိမသိရေသးပါဘူး။

ျဖစ္ပြားေစႏုိင္ေခ်ကို ျမင့္မားေစတဲ့အေၾကာင္းရင္းမ်ား

ဘယ္အရာေတြက Goodpasture syndrome ျဖစ္ပြားႏုိင္ေခ်ကိုျမင့္ေစပါသလဲ။

တစ္ခ်ိဳ႕အျပဳအမူေတြနဲ႔ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္ေတြက အႏၱရာယ္မ်ားေစတယ္လို႔ ယံုၾကည္ရပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ေသာ အသက္ရွဴလမ္းေၾကာင္းပုိး၀င္ျခင္းမ်ားက ေရာဂါျဖစ္ေအာင္ ခလုတ္ဖြင့္သလိုျဖစ္ေစပါတယ္။ ဟိုက္ဒရိုကာဗြန္ဓာတ္ေငြ႔၊ သတၱဳဖုန္မႈန္႔၊ ေဆးရြက္ႀကီး၊ တရားမ၀င္ေဆး၀ါး ဥပမာ ကိုကိန္းတို႔ကို ရွဴမိတာကလည္း အႏၱရာယ္မ်ားေစပါတယ္။

ကိုယ္ခံအားစနစ္ကေန အဆုတ္နဲ႔ေက်ာက္ကပ္ကို တိုက္ရတာက ခႏၶာကိုယ္ခုခံစနစ္အရူးလုပ္ခံရၿပီး ကိုယ့္ပစၥည္းကိုသူမ်ားပစၥည္းအျဖစ္ ျမင္သြာားတာေၾကာင့္ျဖစ္တယ္လို႔ သိပၸံပညာရွင္ေတြက ယံုၾကည္ၾကပါတယ္။

National Kidney Foundation (NKF) အရ Goodpasture syndrome မွာ အမ်ိဳးသားေတြမွာ ပိုျဖစ္ၿပီး အရြယ္ေရာက္ၿပီးစနဲ႔ အသက္ ၆၀ ေနာက္ပိုင္းမွာ အမ်ားဆံုးေတြ႔ရပါတယ္။ NFK က သည္ေရာဂါက တျခားလူမ်ိဳးေတြထက္ Caucasians ေတြမွာပိုျဖစ္တယ္လို႔လည္း ဆိုထားပါတယ္။ အခ်က္အလက္ေတြထပ္ၿပီးသိခ်င္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးၾကည့္ပါ။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းနဲ႔ ကုသျခင္း

ယခုေဖာ္ျပထားတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ေဆးပညာဆုိင္ရာကၽြမ္းက်င္သူရဲ႕ အၾကံေပးခ်က္ေတြမွာ အစားထိုးရန္ မသင့္ေတာ္ပါဘူး။ ဆက္လက္သိရွိလိုတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြအတြက္ သင့္ဆရာ၀န္နဲ႔သာ အျမဲတိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

Goodpasture syndrome ဟုတ္မဟုတ္ကို ဘယ္လိုအေျဖရွာအတည္ျပဳသလဲ။

Goodpasture syndrome ကို အတည္ျပဳဖို႔အတြက္ ဆရာ၀န္က စစ္ေဆးမႈေတြအမ်ားႀကီးကို သံုးႏိုင္ပါတယ္။ လုပ္ရိုးလုပ္စဥ္ျဖစ္တဲ့ စမ္းသပ္တာ၊ ေသြးေပါင္းတိုင္းတာ၊ ေသြးထြက္ေနတာရွိမရွိၾကည့္တာ နဲ႔ ႏွလံုးအဆုတ္အသံနားေထာင္တာေတြ လုပ္ပါလိမ့္မယ္။ ေရာဂါရာဇ၀င္ကိုလည္း ေမးပါလိမ့္မယ္။

တျခားစစ္ေဆးမႈေတြကေတာ့ သင့္မွာေရာရွိမရွိ ဆံုးျဖတ္ရာမွာ ကူညီေပးပါလိမ့္မယ္။ ေသြးစစ္ျခင္းကေန ေရာဂါျဖစ္ေနေၾကာင္းညႊန္ျပႏိုင္တဲ့ ပဋိပစၥည္းေတြပါမပါသိႏိုင္ပါတယ္။ ေက်ာက္ကပ္အေျခအေနကို ညႊန္ျပႏိုင္တဲ့ အညစ္အေၾကးပစၥည္းလယ္ဗယ္ျမင့္မျမင့္ကိုလည္း သိႏိုင္ပါတယ္။

ဆီးထဲမွာ ေသြးနဲ႔ပရိုတင္းပါမပါသိရေအာင္ ဆီးစစ္ရပါမယ္။ ပါလာရင္ေတာ့ ေက်ာက္ကပ္မွာ ျပႆနာရွိေနေၾကာင္း ျပေနတာပဲျဖစ္ပါတယ္။

ရင္ဘတ္ဓာတ္မွန္ကေန အဆုတ္ေသြးယိုတာကို ျပႏိုင္မယ့္ အျဖဴကြက္ေတြကို ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။

ေက်ာက္ကပ္အသားစယူစစ္ျခင္းက Goodpasture syndrome ရွိမရွိသိႏုိင္တဲ့ ေျပာင္းလဲမႈေတြကို ေဖာ္ျပႏုိင္ပါတယ္။ စစ္ေဆးမႈလုပ္ေနစဥ္မွာ ေက်ာက္ကပ္ကေန အသားစနမူနာယူၿပီး ဓာတ္ခြဲခန္းကိုပို႔ပါတယ္။ ဓာတ္ခဲြပညာရွင္က ပဋိပစၥည္းပါမပါ ဒါမွမဟုတ္ ဆရာ၀န္ကို အကူအညီျဖစ္ေစမယ့္ မူမမွန္ဆဲလ္ေတြပါမပါ ၾကည့္ေပးပါလိမ့္မယ္။

Goodpasture syndrome ကို ဘယ္လိုကုသလဲ။

ကုသမႈမွာကိုယ္ခံအားစနစ္ကိုေလ်ာ့က်ေစတဲ့ေဆးေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ေအာက္ပါထဲကတစ္ခု သို႔ တစ္ခုထက္ပိုၿပီး ေပးရႏိုင္ပါတယ္။

  • Immunosuppressive or cytoxic ေဆးေတြက ကိုယ္ခံအားစနစ္ကို အဆုတ္နဲ႔ေက်ာက္ကပ္ကိုဖ်က္စီးမယ့္ ပဋိပစၥည္းေတြမထုတ္ဖို႔ တားပါလိမ့္မယ္။ (ဥပမာ cyclophosphamide)
  • ေကာ္တီးကိုစတီးရြိဳက္ေတြျဖစ္တဲ့ prednisone က အဆုတ္မွာေသြးယိုတာကို ထိန္းေပးႏိုင္ပါတယ္။ သည္ေဆးေတြက သင့္ရဲကိုယ္ခံအားစနစ္ကိုလည္း ဖိႏွိပ္ေပးႏိုင္ပါတယ္။

Plasmapheresis လို႔ေခၚတဲ့ ကုသမႈတစ္ခုက ေသြးထဲမွာရွိတဲ့ အႏၱရာယ္ျဖစ္ဋိပစၥည္းေတြကို စစ္ထုတ္တဲ့ေနရာမွာ အကူအညီျဖစ္ေစပါတယ္။ ဒီလုပ္ထံုးအတြက္ ေသြးကိုထုတ္ အရည္အပိုင္း (plasma) ကိုဖယ္ၿပီး အစားထိုးတာကို လုပ္ရပါတယ္။ သန္႔သြားတဲ့ေသြးေတြကို ခႏၶာကိုယ္ထဲ ျပန္ထည့္ေပးရပါတယ္။

တျခားကုသမႈေတြကေတာ့ သင့္အသက္အရြယ္၊ တစ္ကိုယ္ေရက်န္းမာေရးနဲ႔ ေရာဂါျပင္းထန္ႏႈန္းေပၚ မူတည္ပါတယ္။ အရည္စုပံုလာျခင္းနဲ႔ ေသြးတိုးျခင္းကို ထိန္းႏိုင္ဖို႔ရာ ဆရာ၀န္က ေဆးေတြေပးပါလိမ့္မယ္။ ေဆးေတြအျပင္ ဆားလံုး၀မစားတာလို အစားအေသာက္အက်င့္ေျပာင္းတာက ေဖာေရာင္ျခင္းနဲ႔ ေသြးတိုးကိုထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ဖို႔ ကူညီေပးပါလိမ့္မယ္။

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔အိမ္သံုးကုထံုးမ်ား

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ အိမ္သံုးကုထံုးေတြအသံုးျပဳျခင္းက Goodpasture syndrome ကို ကုသရာမွာ ဘယ္လိုအေထာက္အကူျပဳႏုိင္မလဲ။

တစ္ကယ္လို႔သင့္ဆီမွာ ေမးခ်င္တာေတြရွိေနတယ္ဆိုရင္ သင့္အတြက္သင့္ေတာ္တဲ့ အေျဖရွာေဖြႏုိင္ဖို႔ရာအတြက္ ဆရာ၀န္နဲ႔ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္သင့္ပါတယ္။

 

 

Hello Health Group သည္ ေဆးပညာဆိုင္ရာဆိုင္ရာ အႀကံေပးျခင္း၊ ေရာဂါအမည္တပ္ျခင္း သို႔မဟုတ္ ကုသမႈေပးျခင္းမ်ားကို ေဆာင္ရြက္မေပးပါ။

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ နိုဝင်ဘာ 26, 2018 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း စက်တင်ဘာ 13, 2019