အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ကဘာလဲ။

မွတ္ဥာဏ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၊ ေတြးေခၚႏိုင္စြမ္းနဲ႔ စကားေျပာႏိုင္စြမ္းမ်ား ထိခိုက္ျခင္း အစရွိသည့္ လကၡဏာမ်ားစုျပံဳ ျဖစ္ေပၚလာျခင္းကို မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းလာျခင္းလို႔ ေခၚပါတယ္။ သို႔ေသာ္လည္း သတိေမ့ရံုမၽွနဲ႔ သင္ဟာ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းေနၿပီလို႔ ဆိုလိုျခင္းမဟုတ္ပါ။ ဒီေရာဂါဟာ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) က ဘယ္ေလာက္အျဖစ္မ်ားသလဲ

မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္းဟာ အသက္၆၅ ႏွစ္ နဲ႔အထက္ လူႀကီးေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ေရာဂါျဖစ္ပြားႏုိင္တဲ့အခ်က္အလက္ေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းအားျဖင့္ ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္ပါတယ္။ အခ်က္အလက္မ်ားထပ္မံသိရွိဖို႔အတြက္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။

လကၡဏာမ်ား

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ရဲ႕လကၡဏာေတြကဘာေတြလဲ

မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္းရဲ႕ အျဖစ္အမ်ားဆံုးေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့

• သတိေမ့ျခင္း
• ဘာသာစကား ေျပာဆိုခ်ိတ္ဆက္ႏိုင္စြမ္း နဲ႔ ပံုမွန္လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြ လုပ္ေဆာင္ရာမွာ အခက္ေတြ႕လာျခင္း
• ေရာက္ရွိေနေသာ အခ်ိန္နဲ႔ ေနရာကို မမွတ္မိဘဲ ေဝဝါးေနျခင္း
• လိုရာကို အေသးစိတ္ ေကာက္ႏုတ္ေတြးေခၚရာ၌ ခက္ခဲလာျခင္း
• ပစၥည္းမ်ား အထားမွားျခင္း
• ရုတ္တရက္ ကိုယ္အမူအရာ၊ ေနပံုထိုင္ပံုနဲ႔ စိတ္ခံစားမႈေျပာင္းလဲလာျခင္း
• ကိုယ္စြမ္းကိုယ္စမ်ား ေလ်ာ့နည္းလာၿပီး အလုပ္တြင္ စိတ္မပါေတာ့ျခင္း စတာေတြခံစားရႏိုင္ပါတယ္။

အထက္မွာေဖာ္ျပထားတဲ့အထဲမွာမပါ၀င္တဲ့ အျခားေသာလကၡဏာေတြလည္းရွိႏုိင္ပါေသးတယ္။ တကယ္လို႔ကိုယ့္ဆီမွာ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခုမ်ားရွိေနမလားဆိုျပီး စိုးရိမ္ေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြးတုိင္ပင္သင့္ပါတယ္။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ေတြ႔ဆံုသင့္သလဲ

သင့္ဆီမွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ ေရာဂါလကၡဏာေတြထဲက တစ္ခုခုမ်ားရွိေနမယ္ဆိုရင္ ဒါမွမဟုတ္ ေမးခြန္းတစ္ခုခုရွိေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။ လူတုိင္းရဲ႕ခႏၶာကိုယ္တံု႔ျပန္မႈဟာ မတူညီႏုိင္ပါဘူး။ သင့္အေျခအေနအတြက္ ဘာအေကာင္းဆံုးလဲဆိုတာကို သင့္ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္တာက အေကာင္းဆံုးပါပဲ။

အေၾကာင္းရင္းမ်ား

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ကိုဘာေတြကျဖစ္ေစသလဲ

မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္းဟာ ဦးေႏွာက္ဆဲလ္မ်ား ပ်က္စီးျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ၎ေရာဂါဟာ ဦးေႏွာက္ဆဲလ္မ်ား တစ္ခုနဲ႔ တစ္ခုခ်ိတ္ဆက္မိမႈကို ျပတ္ေတာက္ေစၿပီး ကိုယ္အမူအရာနဲ႔ စိတ္ခံစားမႈကိုထိခိုက္ေျပာင္းလဲေစပါတယ္။
မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္းကို ျဖစ္ေပၚေစတဲ့ ဦးေႏွာက္တြင္းထိခိုက္ ေျပာင္းလဲမႈအမ်ားစုမွာ ဘဝတစ္ေလၽွာက္လံုးမေပ်ာက္ဘဲ အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႔အမၽွ ပိုဆိုးလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေအာက္ပါမွတ္ဥာဏ္နဲ႔ အေတြးအေခၚပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္ေစေသာ ျပႆနာမ်ားကို ကုသမယ္ဆိုရင္ေတာ့ သက္သာလာမွာျဖစ္ပါတယ္။

• စိတ္က်ေရာဂါ
• ေဆးအခ်ိဳ႕ေသာက္ျခင္း၏ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးမ်ားခံစားရျခင္း
• အရက္အလြန္အကၽြံေသာက္ျခင္း
• လည္ပင္းရွိ သိုင္းရြိဳက္ဂလင္းျပႆနာ
• ဗီတာမင္ဓာတ္မ်ား ခ်ိဳ႕တဲ့ျခင္း စတာေတြကို ကုရမွာျဖစ္ပါတယ္။

Risk factors

ငါ့ဆီမွာ Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ျဖစ္ႏုိင္ေျခကိုဘာေတြက ျမင့္တက္ေစသလဲ

သင္ေျပာင္းလဲျပဳျပင္ လို႔မရႏိုင္တဲ့ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္း ျခင္း ျဖစ္ပြားႏုိင္ေခ်ကိုျမင့္ေစတဲ့အေၾကာင္းရင္းေတြ အမ်ားၾကီးရွိပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္

• အသက္အရြယ္- အသက္ ၆၅ ႏွစ္ ေနာက္ပိုင္းမွာ သင္ဟာ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားပါတယ္။ သို႔ေသာ္ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္းဟာ အသက္ႀကီးလာတိုင္း ျဖစ္ရမယ္လို႔ေတာ့ မဟုတ္ပါ။ အသက္ငယ္ငယ္နဲ႔လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။
• မိသားစု ေရာဂါရာဇဝင္- ေရာဂါရာဇဝင္ရွိတဲ့ မိသားစုကလူပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း ၎ေရာဂါမျဖစ္တဲ့ သူေတြရွိသလို မိသားစုရာဇ၀င္ မရွိဘဲနဲ႔လည္း ၎ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ သင့္မွာ မ်ိဳးရိုးဗီဇဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ားရွိမရွိကို ဆရာဝန္မွ စစ္ေဆးမႈအခ်ိဳ႕ျပဳလုပ္ၿပီး သိႏိုင္ပါတယ္။

• ေဒါင္းေရာဂါ (Down Syndrome)- ေဒါင္း မ်ိဳးရိုးဗီဇျပႆနာနဲ႔ ေမြးလာတဲ့ ကေလးေတြဟာ သက္လတ္ပိုင္းမွာတင္ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ေစာေစာစီးစီး ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

• သတိ အနည္းငယ္ေမ့ျခင္း- ဒါဟာလည္း မွတ္ဥာဏ္ပိုင္းဆိုငိရာ ျပႆနာတစ္ခုပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေန႔စဥ္လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြ ထိခိုက္တဲ့ထိေတာ့ မျဖစ္ေသးပါဘူး။ ထိုသို႔ျဖစ္ျခင္းဟာလည္း မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ျဖစ္ဖို႔ အခြင့္အလမ္းမ်ားေစပါတယ္။

သင္ေျပာင္းလဲျပဳျပင္ လို႔ရႏိုင္တဲ့ မွတ္္ဥာဏ္ ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ျဖစ္ပြားႏုိင္ေခ်ကို ျမင့္ေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတ ြ ကေတာ့

• အရက္အလြန္အကၽြံေသာက္ျခင္း- တကယ္လို႔ သင္ဟာအရက္ အလြန္အကၽြံေသာက္သူ ျဖစ္ရင္ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ျဖစ္ႏုိင္ေျခမ်ားပါတယ္။

• ႏွလံုးနဲ႔ေသြးေၾကာဆိုင္ရာ ျပႆနာရွိျခင္း- ေသြးတိုးေရာဂါ၊ ေသြးအဆီမ်ားျခင္း၊ ေသြးလႊတ္ေၾကာနံရံတြင္ အဆီစုပံု၍ ေသြးေၾကာက်ဥ္းျခင္း နဲ႔ အဝလြန္ျခင္း စတာေတြဟာလည္း မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း ျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားေစပါတယ္။

• စိတ္က်ေရာဂါခံစားေနရျခင္း – ဒီေရာဂါဟာလည္း မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္းျဖစ္ဖို႔ အခြင့္အလမ္း မ်ားေစပါတယ္။

• ဆီးခ်ိဳေရာဂါ – တကယ္လို႔ သင္ဟာဆီးခ်ိဳေရာဂါရွိၿပီး ထိန္းခ်ဳပ္မႈအားနည္းရင္ ၎ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခ မ်ားပါတယ္။

• ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္း – ေဆးလိပ္ေသာက္ျခင္းဟာ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္း နဲ႔ အျခားေသြးေၾကာဆိုင္ရာ ေရာဂါေတြ ျဖစ္ႏိုင္ေျခကိုျမင့္ေစပါတယ္။

• အိပ္ေနရင္း အသက္ရွဴရပ္ရပ္သြားျခင္း- အိပ္ေနစဥ္ အသက္ရွဴရပ္ရပ္သြားတတ္ၿပီး ေဟာက္သူေတြဟာ သတိေမ့လိုက္ ျပန္ေကာင္းလိုက္ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းႏွင့္ ကုသမႈ

ယခုေဖာ္ျပထားေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ေဆးပညာအၾကံေပးမႈေနရာတြင္ အစားထိုးရန္မသင့္ေတာ္ပါ။ ပိုမိုေသာအခ်က္အလက္မ်ားရရွိရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ အျမဲတမ္းတုိင္ပင္ပါ.

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ကို ဘယ္လိုအတည္ျပဳပါသလဲ

• လူနာ၏ ေနာက္ေၾကာင္း ေရာဂါရာဇဝင္ကို ေမးျမန္းျခင္း – ဆရာဝန္က မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သင့္မိသားစု ေရာဂါရာဇဝင္ကို ေမးျမန္းမယ့္အျပင္ ယခင္ ဖ်ားနာဖူးျခင္း၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရဖူးျခင္း၊ ခြဲစိတ္ခံရဖူးျခင္း ရွိမရွိနဲ႔ အရင္ထဲကေန ယခုထိ ေသာက္ေနေသာ ေဆးမ်ားအေၾကာင္း အပါအဝင္ လတ္တေလာ ျဖစ္ေနေသာ အေျခအေနမ်ားအေၾကာင္းကို ေမးျမန္းၿပီး ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခေတြကို တြက္ဆပါလိမ့္မယ္။
• ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ စမ္းသပ္မႈျပဳလုပ္ျခင္း – လတ္တေလာျဖစ္ေနတဲ့ေရာဂါေတြ နာတာရွည္ေရာဂါေတြ ရွိမရွိ သိေစရန္ အျမင္အၾကားဆိုင္ရာ စမ္းသပ္မွဳမ်ား၊ ေသြးေပါင္ခ်ိန္၊ ေသြးခုန္ႏွဳန္းနဲ႔ အျခားေသာ က်န္းမာေရးအေျခခံ စစ္ေဆးမွဳမ်ားကို ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

• ဓာတ္ခြဲခန္းစမ္းသပ္မွဳမ်ားျပဳလုပ္ျခင္း – သင့္ရဲ႕ေရာဂါရာဇဝင္နဲ႔ လကၡဏာတို႔ေပၚ မူတည္ၿပီး ေသြးစစ္ျခင္း၊ လၽွပ္စစ္လွိုင္းျဖင့္ ေခါင္း ဓါတ္မွန္ရိုက္ျခင္း (သို႔) ဦးေႏွာက္ ဓါတ္မွန္ ရိုက္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

• အာရံုေၾကာဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမွဳမ်ားျပဳလုပ္ျခင္း- ဦးေႏွာက္နဲ႔ အာရံုေၾကာစနစ္ဆိုင္ရာ ျပႆနာမ်ားကို စစ္ေဆးရန္ျဖစ္ပါတယ္။ အေတြးအေခၚနဲ႔ အျပဳအမူပိုင္းဆိုင္ရာ ျပသနာမ်ားျဖစ္ေစေသာ အာရံုေၾကာစနစ္ထိခိုက္မႈကိုရွာေဖြစစ္ေဆးရန္ ျဖစ္ပါတယ္။

• အာရံုေၾကာနဲ႔ စိတ္က်န္းမာေရးကို စစ္ေဆးျခင္း-
ေရာဂါ၏အတိမ္အနက္ကိုသိရန္၊ သင့္လုပ္ကိုင္ႏိုင္စြမ္းကို စစ္ေဆးရန္နဲ႔ ယခင္ထက္စာလၽွင္
မည္မၽွေျပာင္းလဲလာသည္ကို သိရွိရန္ အဆိုပါစစ္ေဆးမႈကို ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

Dementia (မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ႕ယြင္းျခင္း) ကို ဘယ္္လိုကုသပါသလဲ

ေဆးေသာက္ျခင္း- Cholinesterase inhibitors ၊ memantine နဲ႔ ဆရာဝန္ညႊန္ၾကားေသာ အျခားေဆးမ်ားကို မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ့ယြင္းျခင္းကို ကုသရာမွာ သံုးႏိုင္ပါတယ္။

• ေဆးျဖင့္ကုသျခင္းမဟုတ္ေသာ အျခားနည္းမ်ားလည္း ရွိပါတယ္။ ထိေတြ႕ေနေသာ ပတ္ဝန္းက်င္ ေျပာင္းလဲေပးျခင္း၊ အလုပ္အကိုင္ ေျပာင္းလဲေပးလိုက္ျခင္း စတာေတြက စိတ္ေဝဝါးျခင္းကို ေလ်ာ့က်ေစၿပီး အျပဳအမူေတြ တိုးတက္ေကာင္းမြန္လာေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ပါတယ္။

• အနားေပးကုသျခင္းမ်ား- ဂီတ၊ အႏုပညာအေပၚစ်ာန္ဝင္ေစျခင္း၊ တိရိစာၦန္ေမြးျမဴျခင္း နဲ႔ ႏွိပ္နယ္ကုသေပးျခင္းမ်ားက စိတ္ခံစားမွဳနဲ႔ အျပဳအမူေတြ တိုးတက္လာေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ပါတယ္။

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ ဖေ‌ဖော်ဝါရီ 22, 2018 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း ဖေ‌ဖော်ဝါရီ 22, 2018

ဘ၀ကို အေကာင္းဆံုး ေနထုိင္လိုပါသလား
က်န္းမာျခင္းနည္းလမ္းမ်ား နဲ ့ေနာက္ဆုံးေပၚ အခ်က္အလက္မ်ားသိရွိဖို ့အတြက္ Hello Sayarwon ေန ့စဥ္ သတင္းစာကုိ ရယူလိုက္ပါ