Bone Fracture (အရိုးက်ိဳးျခင္း) ကဘာလဲ။

ေရးသားသူ ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Kaung Thar

Fracture ဆိုတာဘာလဲ။

Fracture ဆိုတာ အရိုးက်ိဳးျခင္းကို ဆိုလိုပါတယ္။ အရိိုးက်ိဳးျခင္း ေလးမ်ိဳးရွိပါတယ္။ ေနရာေရြ႔ျခင္း(Displaced)၊ေနရာမေရြ႕ျခင္း (Non-displaced)၊ အပြင့္ (Open)၊ အပိတ္(closed) ဆိုၿပီးျဖစ္ပါတယ္။

Displaced နဲ႔ Non-displaced fractures ေတြဟာ အရိုးက်ိဳးပံုကို ဆိုိလိုတာျဖစ္ပါတယ္။ Displaced fracture မွာဆိုရင္ အရိုးဟာ ႏွစ္ပိုင္း (သို႔) ထက္ပိုၿပီး က်ိဳးသြားျခင္းျဖစ္ကာ ကအစြန္းႏွစ္ဖက္ဟာ ေျဖာင့္တန္းျခင္း မရွိေတာ့ပါဘူး။ Non-displaced fracture မွာေတာ့ အရိုးဟာ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္း (သို႔) လံုးဝက်ိဳးသြားျခင္းျဖစ္ၿပီး သူ႔နဂိုပံုစံအတိုင္းသာ ရွိေနပါတယ္။

Closed fracture မွာေတာ့ အရိုးဟာ က်ိဳးေပမယ့္ အေရျပားကို ေပါက္လာျခင္းမရွိပါဘူး။ Open fracture ကေတာ့ အရိုးဟာ အေရျပားကို ေဖါက္လာတာျဖစ္ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕အေျခအေနေတြမွာေတာ့ သူဟာ အနာထဲျပန္ဝင္သြားတာမို႔ အေရျပားေပၚကေန ျမင္ႏိုင္ျခင္း မရွိပါဘူး။ ဒါဟာ closed fracture နဲ႔ အေရးႀကီးတဲ့ ကြာျခားမႈျဖစ္ၿပီး open fracture မွာ နက္တဲ့ အရိုးေရာဂါပိုးဝင္ျခင္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

အရိုးက်ိဳးျခင္း အမ်ိဳးအစား မ်ားစြာရွိပါတယ္။ အျဖစ္မ်ားတဲ့ အမ်ိဳးအစားေတြကေတာ့

  • Avulsion fracture – အရိုးေပၚမွာရွိတဲ့ ႂကြက္သား (သို႔) အရြတ္ေတြဟာ ဆြဲၿပီး အရိုးက်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Comminuted fracture – အရိုးဟာ အစိတ္စိတ္အမႊာမႊာ က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Compression (crush) fracture – ေက်ာရိုးမမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ဥပမာ ေက်ာရိုးဆစ္ရဲ႕ အေရွ႔ပိုင္းေနရာဟာ အရိုးပြျခင္းေၾကာင့္ ပ်က္စီးသြားျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။
  • Fracture dislocation – အဆစ္လဲြျခင္းျဖစ္ၿပီး အဆစ္ရဲ႕ အရိုးတစ္ခုက်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Greenstick fracture – အရိုးက တစ္ျခမ္းမွာ တစ္ပိုင္းတစ္စက်ိဳးျခင္းျဖစ္ၿပီး အရိုးရဲ႕ အျခားအစိတ္အပိုင္းဟာ ေကြးႏိုင္တာေၾကာင့္ လံုးလံုးက်ိဳးျခင္း မဟုတ္ပါဘူး။ ကေလးငယ္ေတြမွာအျဖစ္မ်ားပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ အရိုးဟာ ပိုမိုေပ်ာ့ေျပာင္းၿပီး က်ံဳ႕ႏိုင္ဆန္႔ႏိုင္စြမ္း ရွိုလို႔ ျဖစ္ပါတယ္။
  • Hairline fracture – အရိုုးတစ္စိတ္တစ္ပိုင္းက်ိဳးျခင္း ျဖစ္ၿပီး သိရွိဖို႔ ခက္ပါတယ္။
  • Impacted fracture –  အရိုးက်ိဳးတဲ့အခါ က်ိဳးတဲ့အပိုင္းဟာ ေနာက္တစ္ပိုင္းေပၚ ထပ္ေနျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Longitudinal fracture – အရုိးရဲ႕ အရွည္အတိုင္း က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Oblique fracture – ေထာင့္ျဖတ္က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Pathological fracture – အျခားေရာဂါတစ္ခုခုေၾကာင့္ အရိုးအားနည္းၿပီး က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Spiral fracture – အရိုးရဲ႕ က်ိဳးတဲ့ အစိတ္အပိုင္တစ္ခုဟာ လိမ္သြားျခင္းျဖစ္ပါတယ္။
  • Stress fracture – အားကစားသမားေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ အရိုးဟာ ဖိအားေတြ၊ တင္းအားေတြေၾကာင့္ က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • Torus (buckle) fracture – အရိုးဟာ မက်ိဳးပဲ ပံုပ်က္သြားျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ကေလးေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ နာက်င္မႈရွိေပမယ့္ သူက တည္ၿငိမ္ပါတယ္။

Transverse fracture – အရိုးထက္ဝက္က်ိဳးျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

Fracture ဟာ ဘယ္ေလာက္ထိ အျဖစ္မ်ားသလဲ။

အရိုးက်ိဳးျခင္း အလြန္အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ လူတိုင္း အသက္အရြယ္မေရြးျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ေရာဂါျဖစ္ပြားႏုိင္တဲ့အခ်က္အလက္ေတြကို ေလွ်ာ့ခ်ျခင္းအားျဖင့္ စီမံႏုိင္ပါတယ္။ အခ်က္အလက္မ်ားထပ္မံသိရွိဖို႔အတြက္ ဆရာ၀န္နဲ႔ တုိင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။

Fracture ရဲ႕ ေရာဂါလကၡဏာေတြက ဘာေတြလဲ။

Fracture ရဲ႕ အျဖစ္အမ်ားဆံုးေရာဂါလကၡဏာေတြကေတာ့

  • ဒဏ္ရာရရွိတဲ့ေနရာပတ္လည္မွာ နာျခင္း၊ ေရာင္ျခင္း
  • အညိဳအမဲစြဲျခင္း
  • လက္၊ ေျခေထာက္ပံုပ်က္ျခင္း
  • လႈပ္လိုက္ရင္၊ ဖိလိုက္ရင္ နာက်င္မႈ ပိုဆိုးျခင္း
  • ထိခိုက္မိတဲ့ေနရာမွာ လႈပ္ရွားမႈ ေပ်ာက္ဆံုးျခင္း
  • Open fractures ေတြမွာ အေရျပားေဖါက္လာတဲ့ အရိုးကို ျမင္ႏိုင္ျခင္း

အထက္မွာေဖာ္ျပထားတဲ့အထဲမွာမပါ၀င္တဲ့ အျခားေသာလကၡဏာေတြလည္းရွိႏုိင္ပါေသးတယ္။ တကယ္လို႔ကိုယ့္ဆီမွာ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခုမ်ားရွိေနမလားဆိုျပီး စိုးရိမ္ေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြးတုိင္ပင္သင့္ပါတယ္။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ျပသသင့္ပါသလဲ။

သင္ (သို႔) လူတစ္ေယာက္ေယာက္ အရိုးက်ိဳးၿပီလို႔ သံသယရွိရင္ ဆရာဝန္ကို ခ်က္ခ်င္းဆက္သြယ္သင့္ပါတယ္။ ဒါဟာ အေရးေပၚအေျခအေန ျဖစ္ပါတယ္။

ဘာေတြက Fracture ျဖစ္ပြားေစသလဲ။

  • ဒဏ္ရာရျခင္း – ေခ်ာ္လဲျခင္း၊ ဆိုင္ကယ္၊ ကား မေတာ္တဆျဖစ္ျခင္း၊ ေဘာလံုးပြဲမွာ ဒဏ္ရာရျခင္းေတြဟာ အရိုးက်ိဳးျခင္းကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။
  • အရိုးပြျခင္း – အရိုးပြျခင္းဟာ အရိုးေတြကို အားနည္း ႂကြတ္ဆတ္ေစကာ ပိုက်ိဳးလြယ္ေစပါတယ္။

အလြန္အကြ်ံသံုးျခင္း – ထပ္ခါထပ္ခါ ျပဳလုပ္ျခင္းဟာ ႂကြက္သားေတြကို ပင္ပန္းေစၿပီး အရိုးေတြေပၚ ဖိအားသက္ေရာက္ေစကာ ဖိအားေၾကာင့္ အရိုးက်ိဳးျခင္းျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအရိုးက်ိဳးျခင္းဟာ အားကစားသမားေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။

ဘယ္အရာေတြက Fracture ျဖစ္ပြားႏုိင္ေခ်ကိုျမင့္ေစပါသလဲ။

Fracture ျဖစ္ႏုိင္ေျခဟာ အသက္အရြယ္ေပၚမူတည္ပါတယ္။ အရိုးက်ိဳးျခင္းဟာ ကေလးငယ္အရြယ္မွာ အလြန္အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ကေလးငယ္ေတြရဲ႕ အရိုးက်ိဳးျခင္းဟာ လူႀကီးေတြမွာလို ရႈပ္ေထြျခင္း မရွိပါဘူး။ အသက္ႀကီးလာတာနဲ႔ အမွ် အရိုးေတြဟာ ႂကြတ္ဆတ္လာၿပီး ငယ္ရြယ္စဥ္ကဆို မျဖစ္ႏိုင္တဲ့ ေခ်ာ္လဲတာနဲ႔ အရိုးက်ိဳးျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းႏွင့္ ကုသျခင္း

ေယဘူယ်အသိေပးခ်က္ – ယခုေဖာ္ျပထားသည့္ အခ်က္အလက္မ်ားမွာ ေဆးပညာဆုိင္ရာကၽြမ္းက်င္သူ၏ အၾကံေပးခ်က္မ်ားေနရာတြင္ အစားထိုးရန္ မသင့္ေတာ္ပါ။ ဆက္လက္သိရွိလိုေသာအခ်က္အလက္မ်ားအတြက္ သင့္ရဲ႕ဆရာ၀န္နဲံ အျမဲတိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

Fracture ဟုတ္မဟုတ္ကို ဘယ္လိုအေျဖရွာအတည္ျပဳသလဲ။

အရုိးက်ိဳးျခင္းကို အတည္ျပဳဖုိ႔ အသံုးအမ်ားဆံုးနည္းလမ္းကေတာ့ X-rays ရိုက္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဆရာဝန္က အရုိးက်ိဳးျခင္းကို အတည္ျပဳဖုိ႔ X-rays ရိုက္ႏိုင္ပါတယ္။ X-rays ေတြက အရိုးဟာ ေကာင္းလား၊ က်ိဳးေနလားဆိုတာ ေဖၚျပႏိုင္ပါတယ္။ အရိုးက်ိဳးျခင္း အမ်ိဳးအစားနဲ႔ အရုိးရဲ႕ ဘယ္ေနရာမွာ က်ိဳးလဲဆိုတာပါ ေဖၚျပႏိုင္ပါတယ္။

တခါတရံမွာ X-rays ဟာ အရုိးက်ိဳးျခင္းကို မျပႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ မ်ားေသာအားျဖင့္ လက္ေကာက္ဝတ္က်ိဳးျခင္း၊ တင္ပါးဆံု က်ိဳးျခင္းနဲ႔ ဖိအားေၾကာင့္ က်ိဳးတဲ့ အေျခအေနေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ဒီအေျခအေနေတြမွာ သင့္ဆရာဝန္က အျခားစစ္ေဆးမႈေတြျဖစ္တဲ့ CT scan, MRI, bone scan ေတြကို လုပ္ခိုင္းႏိုင္ပါတယ္။

အခ်ိဳ႕အေျခအေနေတြမွာေတာ့ X-rays ပံုမွန္ျဖစ္ေနတဲ့ ျဖစ္ႏိုင္တဲ့ လက္ေကာက္ဝတ္က်ိဳးျခင္းေတြမွာ သင့္ဆရာဝန္က ေနရာကို မလႈပ္ေအာင္ထားၿပီး ၁၀-၁၄ ရက္ၾကာမွ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ X-rays ျပန္ရိုက္ႏိုင္ပါတယ္။

တခါတရံမွာေတာ့ အရိုးက်ိဳးျခင္းကို သိရွိၿပီးရင္ေတာင္မွ အျခားစစ္ေဆးမႈေတြျဖစ္တဲ့ CT scan, MRI, သို႔ angiogram, a special X-ray of blood vessels ေတြကို လိုအပ္ႏိုင္ပါတယ္။ အရိုးပတ္လည္က တစ္ရွဴးေတြ ထိခိုက္မႈ ရွိမရွိ သိလိုတာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

တကယ္လို႔ သင့္ဆရာဝန္က ဦးေခါင္းခြံက်ိဳးတယ္လို႔ သံသယရွိရင္ X-rays ကိုေက်ာ္ၿပီး CT ရိုက္ကာအရိုးက်ိဳးျခင္းနဲ႔ ေခါင္းအတြင္းမွ ဒဏ္ရာနဲ႔ဆက္စပ္တဲ့ ပ်က္စီးမႈေတြ (ဦးေႏွာက္ေသြးယိုျခင္း) ကို ရွာေဖြႏိုင္ပါတယ္။

Fracture ကို ဘယ္လိုကုသလဲ။

ကုသမႈမွာ အေျခခံသေဘာတရား တစ္ခုရွိပါတယ္။ က်ိဳးသြားတဲ့ အပိုင္းေတြကို ပံုမွန္အတိုင္းျပန္ထားၿပီး ျပန္မေကာင္းမခ်င္း လႈပ္ရွားမႈမွ ကာကြယ္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

က်ိဳးတဲ့အရိုးေတြဟာ အစြန္းေတြမွာ အရိုးအသစ္ျဖစ္ေပၚလာၿပီး သူတို႔ကိုယ္တိုင္ ျပန္ဆက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အရိုးက်ိဳးျခင္းကို ကုသဖို႔ ခြဲစိတ္မႈ လိုအပ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီကုသမႈကေတာ့ အရုိးက်ိဳးျခင္းရဲ႕ ျပင္းထန္မႈ၊ open fractureလား၊ closed fracture လားနဲ႔ ဘယ္အရုိးလဲဆိုတာေပၚ မူတည္ပါတယ္။

ဆရာဝန္ေတြက အရိုးက်ိဳးျခင္းကို ကုသဖို႔ နည္းမ်ိဳးစံုအသံုးျပဳၾကပါတယ္။

  • Cast immobilization: a plaster or fiberglass ဟာ အသင့္ေလ်ာ္ဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ က်ိဳးသြားတဲ့ အရိုးအေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ျပန္ေကာင္းႏိုင္တာေၾကာင့္ ေက်ာက္ပတ္တီးစည္းေပးၿပီး က်ိဳးတဲ့အရိုးေတြကို ျပန္မေကာင္းမခ်င္း ေနရာမွန္ ျပန္ထားေပးျခင္းျဖစ္ပါတယ္။
  • Functional Cast or Brace: the cast သို႔ brace ဟာ အနီးက အဆစ္ေတြရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈေတြကို ကန္႔သတ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီကုသမႈကိုေတာ့ အခ်ိဳ႕မွာသာ အသံုးျပဳၿပီး အရိုးက်ိဳးျခင္း အားလံုးမွာ မသံုးပါဘူး။
  • ဆဲြျခင္း – ဆြဲျခင္းဟာ က်ိဳးေနတဲ့ အရိုးေတြကို ျဖည္းညင္းစြာ ေနရာျပန္တည့္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။
  • External Fixation: ဒီခြဲစိတ္မႈမွာေတာ့ က်ိဳးတဲ့ေနရာရဲ႕ အေပၚနဲ႔ ေအာက္က အရိုးထဲကို metal pins ေတြ screw ေတြ ထည့္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီ pins ေတြ screws ေတြဟာ အေရျပား အျပင္က သတၱဳျပားေပၚကို ဆက္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။
  • ဒီကိရိယာဟာ အရိုးေတြကို ေနျပန္မေကာင္းမခ်င္း မွန္ကန္တဲ့ေနရာမွာ ထားရွိဖို႔ ကူညီေပးႏိုင္ပါတယ္။ အရိုးက်ိဳးတဲ့ေနရာရဲ႕ ပတ္လည္က အေရျပားနဲ႔ အျခားတစ္ရွဴးေတြ ဆိုးရြားစြာ ပ်က္စီးေနတယ္ဆိုရင္ေတာ့ external fixator အသံုးျပဳရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

Open Reduction and Internal Fixation: ခြဲစိတ္စဥ္မွာ အရိုးအပိုင္းအစေတြကို ပံုမွန္ပံုစံျပန္ေရာက္ေအာင္လုပ္ၿပီး ဒီအတိုင္းရွိစဥ္မွာ screws ေတြကို အသံုးျပဳကာ အရုိး ျပင္ပက သတၱဳျပားနဲ႔ ဆက္သြယ္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအပိုင္းအစေတြကို အရိုးရဲ႕ အလယ္မွာရွိတဲ့ ရိုးတြင္းျခင္ဆီေနရာမွာ တုတ္ထည့္ၿပီး မလႈပ္ေအာင္ ထားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

လူေနမႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ အိမ္သံုးကုထံုးေတြအသံုးျပဳျခင္းက Fracture ကို ကုသရာမွာ ဘယ္လိုအေထာက္အကူျပဳႏုိင္မလဲ။

ေအာက္ေဖာ္ျပပါ လူေနမႈပံုစံမ်ားနဲ႔ အိမ္သံုးကုထံုးမ်ားက သင့္အေနျဖင့္ Fracture ကိုကုသတဲ့ေနရာမွာနဲ႔ လိုက္ေလ်ာညီေထြျဖစ္ေအာင္ေနတဲ့ေနရာေတြမွာ အကူအညီေပးႏုိင္ပါတယ္။

အရုိးက်ိဳးရင္ ေက်ာက္ပတ္တီး ဖယ္လိုက္တဲ့အခါ ဒီေနရာကို တျဖည္းျဖည္း ျပန္လည္ အသံုးျပဳရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အရိုးေတြဟာ ပံုမွန္ခြန္အားကို ျပန္ရဖို႔အတြက္ ၄ ပတ္ကေန ၆ ပတ္အထိ ၾကာျမင့္မွာျဖစ္ပါတယ္။

ဘယ္လိုလႈပ္ရွားမႈေတြ လုပ္သင့္လဲဆိုတာ ဆရာဝန္ကို ေမးျမန္းသင့္ပါတယ္။ ေရကူးကန္ထဲမွာ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္းဟာ အရိုးေတြကို ျပန္လည္က်န္းမာသန္စြမ္းေစမယ့္နည္းလမ္းေကာင္း တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။

က်န္းမာစြာ စားေသာက္ျခင္းဟာလည္း အရိုးေတြကို အားရွိေစပါတယ္။ ကယ္စီယမ္နဲ႔ ဗီတာမင္ဒီပါဝင္တဲ့ အစားအေသာက္ဟာ အရိုးကိုအားျပန္ျပည့္ေစပါတယ္။

အကယ္၍သင့္မွာ ေမးခြန္းေတြရွိမယ္ဆိုရင္ သင့္အတြက္သင့ေတာ္တဲ့ အေျဖရွာေဖြႏုိင္ဖို႔ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္သင့္ပါတယ္။

Hello Health Group သည္ ေဆးပညာအၾကံျပဳခ်က္မ်ား၊ ေရာဂါရွာေဖြအတည္ျပဳခ်က္မ်ားႏွင့္ ကုသမႈမ်ား မျပဳလုပ္ေပးပါ။

ရင္းျမစ္မ်ား

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ စက်တင်ဘာ 4, 2017 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း စက်တင်ဘာ 4, 2017

သင္ဒါလည္း ႏွစ္သက္ႏုိင္ပါတယ္။