အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ကဘာလဲ။

ရာသီိထိမ္္ျခင္းဆိုသည္မွာ ပံုမွန္လာရမယ့္ ရာသီေသြးမဆင္းျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ အမိ်ဳးသမီး တစ္ေယာက္သည္ တစ္လတစ္ၾကိမ္ ရာသီေသြးပံုမွန္ဆင္းပါတယ္။ ေဟာ္မုန္းထုတ္လုပ္မွု၊ မိိ်ဳးပြားအဂၤါဖြဲ႔စည္းမႈ ေပၚမူတည္၍ တစ္ဦးနဲ႔တစ္ဦး ရာသီလာပံု ကြဲျပားခ်က္မ်ားရွိတတ္ပါတယ္။ ရာသီထိမ္္ျခင္း နွစ္မ်ိဳး ရွိပါတယ္။

  • ေမြးကတည္းက ရာသီမလာဖူးျခင္း(Primary Amenorrhoea)။ ။ မိန္းကေလးတစ္ေယာက္သည္ အပ်ိဳေဖာ္၀င္ခ်ိန္တြင္ အျခားေသာ အဂၤါရပ္မ်ား ဖြံ႔ျဖိဳးျပည့္စံု သြားေသာ္လည္း အသက္ ၁၅ နွစ္ေက်ာ္သည့္တုိင္ ရာသီတစ္ခါမွ မလာဖူးျခင္း။
  • ရာသီေသြး သံုးၾကိမ္ သို ့မဟုတ္ ၆ လ ဆင္းျပီးေနာက္ တစ္ခါမွ ထပ္၍ ရာသီေသြးမဆင္းေတာ့ျခင္း (Secondary Amenorrhoea)

ဆရာ၀န္ နဲ ့ ေသခ်ာ စမ္းသပ္စစ္ေဆးျပီးမွ ေရာဂါ ေကာက္ခ်က္ခ်နုိင္မည္။

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) က ဘယ္ေလာက္အျဖစ္မ်ားသလဲ

ရာသီထိမ္္ျခင္းသည္ အျဖစ္မ်ားေသာ အေျခအေနတစ္ခုျဖစ္ျပီး ခႏၶာကိုယ္တြင္း လုပ္ငန္း ေဆာင္တာမ်ား ညီညြတ္မွုမရွိျခင္းကို ျပပါတယ္။ကိုယ္၀န္ေဆာင္မ်ားတြင္ ရာသီထိမ္္ၾကပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္အတြင္း ေဟာ္မုန္းမ်ားသည္ သားဥေၾကြျခင္း နဲ ့ ရာသီေသြးဆင္းျခင္းကို ရပ္တန္ ့ထားလို ့ပါ။ ေမြးကတည္းက ရာသီမလာေသာ အမိ်ဳးအစား (Primary Amenorrhoea)သည္ ၁၅ နွစ္ေက်ာ္ မိန္းကေလးမ်ားတြင္ အျဖစ္မ်ားျပီး ဒုတိယအမ်ိဳးအစား (Secondary Amenorrhoea) သည္ အသက္ၾကီးေသာ အမိ်ဳးသမီးမ်ားတြင္ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။

လကၡဏာမ်ား

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ရဲ႕လကၡဏာေတြကဘာေတြလဲ

ရာသီိထိမ္ျခင္း အစကနဦး လကၡဏာမွာ ရာသီေသြးမဆင္းဘဲ ဓမၼတာေပ်ာက္ေနျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ တခ်ိဳ ့ လကၡဏာမ်ားမွာ ေအာက္ပါအတိုင္းျဖစ္ပါတယ္။

  • နို ့သီးေခါင္းမွ နုိ ့ရည္ကဲ့သို ့ အရည္မ်ားထြက္ျခင္း
  • ဆံပင္ကၽြတ္ျခင္း
  • ေခါင္းကိုက္ျခင္း
  • အျမင္ေ၀၀ါးျခင္း
  • မ်က္နွာတြင္ အေမြးမ်ားထူူလာျခင္း
  • တင္ပါးဆံုတြင္း အဂါၤမ်ားနာက်င္ျခင္း
  • ၀က္ျခံထြက္ျခင္း

အထက္မွာ ေဖာ္ျပထားတဲ့အထဲမွာ မပါ၀င္တဲ့ အျခားေသာ လကၡဏာေတြလည္း ရွိနုိင္ပါေသးတယ္။ တကယ္လို ့ ကိုယ့္ဆီမွာ ေရာဂါလကၡဏာတစ္ခုခုမ်ား ရွိေနမလားဆုိျပီး စိုးရိမ္ေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္ နဲ ့ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္သင့္ပါတယ္။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ သြားေရာက္ေတြ႔ဆံုသင့္သလဲ

သင့္မွာ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ အခ်က္အလက္ေတြထဲက တစ္ခုခု ရိွခဲ့ရင္ သင့္ဆရာ၀န္္္နဲ ့ ဆက္သြယ္သင့္ပါတယ္။

  • သံုးလဆက္တိုက္ ရာသီထိမ္္ေနျခင္း
  • အသက္ ၁၅ နွစ္ အထိ ရာသီတစ္ခါမွ မလာဖူးျခင္း

သင့္မွာ အထက္ေဖာ္ျပပါ လကၡဏာေတြထဲက တစ္ခုခုမ်ား ရိွေနမယ္ဆိုရင္ ဒါမွမဟုတ္ ေမးခြန္းတစ္ခုခုရွိေနမယ္ဆိုရင္ ဆရာ၀န္္္နဲ ့ တို္င္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

အေၾကာင္းရင္းမ်ား

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ကိုဘာေတြကျဖစ္ေစသလဲ

ရာသီထိမ္္ျခင္းကို ျဖစ္ေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကို ေအာက္တြင္ေဖာ္ျပ ထားပါတယ္။

  • ေမြးရာပါ ခ်ိဳ ့ယြင္းခ်က္မ်ား ။   ။ မဖြံ ့ျဖိဳး ေသာ မိ်ဳးပြားအဂါၤမ်ား -သားအိမ္ေခါင္းအ၀ က်ဥ္းျခင္း၊ ပိတ္ျခင္း၊ သားအိမ္ သို ့မဟုတ္ မိန္းမကိုယ္ မပါလာျခင္း၊ မိန္းမကိုယ္အဂါၤ နွစ္ပို္င္းကြဲေနျခင္း (vaginal septum)
  • ေဟာ္မုန္းဆိုင္ရာေျပာင္းလဲမွုမ်ား။   ။ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္၊ ကေလးနို ့တုိ္က္ခ်ိန္နဲ ့ ေသြးဆံုးခ်ိန္ မ်ားတြင္ ေဟာ္မုန္းေျပာင္းလဲမွုေၾကာင့္ ရာသီထိမ္တတ္ပါတယ္။
  • ေဆးေၾကာင့္ရာသီထိမ္ျခင္း။   ။ တခ်ိဳ ့ ေဆးမ်ားသည္ ရာသီိထိမ္္ေစပါတယ္။ ထိုေဆးမ်ားတြင္ သေႏၶတားေဆးမ်ား ၊ စိတ္ေရာဂါေဆးမ်ား ၊ စိတ္က်ကုသေဆးမ်ား ၊ ေသြးထိန္းေဆးမ်ား ၊ ကင္ဆာေရာဂါ ဓါတုကုထံုးေဆးမ်ား နဲ ့ အလတ္ဂ်စ္ဓါတ္မတည့္ ေရာဂါကုသေဆးမ်ား ပါ၀င္ ပါတယ္။
  • ပိန္ခ်ံဳးျခင္း ။       ။ ပံုမွန္ရွိသင့္သည့္ ကိုယ္အေလးခိ်န္္ ၁၀ ရာခိုင္နွုန္း ေအာက္ က်ဆင္း ေနရင္ ေဟာ္မုန္းအေျပာင္းအလဲ ျဖစ္၍ သားဥေၾကြျခင္းကို တားဆီးနုိင္ပါတယ္။ ထိုအေျခအေန မ်ိဳးကို ၀မည္ကိုစိုးရိမ္၍လြန္ကဲစြာအစားအေသာက္ ထိန္းခ်ဳပ္ေသာ အမိ်ဳးသမီးမ်ားနဲ ့ အစားကို ထပ္ကာ ထပ္ကာစားမိျပီးမွ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုအျပစ္တင္   ေၾကာက္ရြံ႕ေနတတ္ေသာ စိတ္ေ၀ဒနာ သည္မ်ား(Builimia)တြင္ ေတြ ့ရတတ္ပါတယ္။
  • စိတ္ဖိစီးမွုမ်ားျခင္း ။       ။ စိတ္ဖိစီးမွုသည္ ဦးေနွာက္တြင္ ရွိေသာ ရာသီစက္၀န္းကို ထိန္းခ်ဳပ္ ေပးသည့္ Hypothalamus ၏ လုပ္ငန္းလုပ္ေဆာင္မွုကို ေျပာင္းလဲေစပါတယ္။ ဒီလိုျဖစ္ျခင္း ဟာခဏတာ ျဖစ္ပါတယ္။ စိတ္ဖိစီးမႈ ေလ်ာ့နည္းသြားေသာအခါ ရာသီစက္၀န္းလည္း ပံုမွန္ အတိုင္း ျပန္ျဖစ္သြားပါတယ္။
  • ေလ့က်င့္ခန္း အလြန္အကၽြံလုပ္ျခင္း ။   ။ ျပင္းထန္ေသာ ေလ့က်င့္ မႈမ်ားျပဳလုပ္ရသည့္ အားကစားမိ်ဳးသည္ ရာသီစက္၀န္းကို ေနွာင့္ယွက္တတ္ပါတယ္။
  • ေဟာ္မုန္းအေျပာင္းအလဲမ်ား ။         ။ သားဥအိမ္တြင္ေရအိတ္အမ်ားအျပားရွိ ေသာ ေရာဂါ (Polycystic ovary syndrom) ၊ လည္ပင္းသိုင္းရြိဳက္ေရာဂါ ၊ ဦးေနွာက္တြင္းရွိ pituitary ကင္ဆာ သို ့မဟုတ္ အရြယ္မတုိင္ခင္ ေသြးဆံုးျခင္းတို ့သည္ ေဟာ္မုန္းေျပာင္းလဲမႈမ်ား ျဖစ္ေစ ပါသည္။

ျဖစ္ပြားႏုိင္ေျချမင့္မာေစေသာ အေၾကာင္းအရာမ်ား

 Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ျဖစ္ႏုိင္ေျခကို ဘာေတြက ျမင့္တက္ေစသလဲ

ရာသီထိမ္္ျခင္း ျဖစ္ပြားနုိင္ေခ်ကို ျမင့္ေစတဲ့ အေၾကာင္းရင္းေတြ အမ်ားၾကီး ရွိပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္

  • မိသားစုရာဇ၀င္။   ။ သင့္မိသားစုထဲတြင္ ရာသီထိမ္္ေသာ အမ်ိဳးသမီးတစ္ေယာက္ရွိရင္ သင္လည္း အလားတူ ျပႆနာ ျဖစ္နုိင္ေခ် ရွိပါတယ္
  • အစားအေသာက္မမွန္ျခင္း။   ။ သင့္တြင္ ၀မည္ကို စိုးရိမ္၍လြန္ကဲစြာ အစားအေသာက္ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း နဲ ့ အစားကို ထပ္ကာ ထပ္ကာ စားမိျပီးမွ ကိုယ့္ကိုယ္ကို အျပစ္တင္ေၾကာက္ရြံ႕ ေနတတ္ေသာ စိတ္ေ၀ဒနာ(Builimia)ရိွရင္ ရာသီထိန္ နိုင္ေခ်မ်ားပါတယ္
  • အားကစား ေလ့က်င့္ခန္းမ်ား။   ။ အျပင္းအထန္ ေလ့က်င့္ရေသာ အားကစားမ်ားသည္ ရာသီထိမ္္နိုင္ေခ် ျမင့္မားေစပါတယ္။

ယခု ေဖာ္ျပထားသည့္ အခ်က္အလက္မ်ားမွာ ေဆးပညာဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္သူ၏ အၾကံေပးခ်က္မ်ား ေနရာတြင္ အစားထိုးရန္ မသင့္ေတာ္ပါ။ ဆက္လက္သိရွိလိုေသာ အခ်က္အလက္မ်ားအတြက္ သင့္ရဲ ့ ဆရာ၀န္ နဲ ့အျမဲတိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

ေရာဂါအေျဖရွာျခင္းႏွင့္ ကုသမႈ

ယခုေဖာ္ျပထားေသာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ေဆးပညာအၾကံေပးမႈေနရာတြင္ အစားထိုးရန္မသင့္ေတာ္ပါ။ ပိုမိုေသာအခ်က္အလက္မ်ားရရွိရန္အတြက္ ဆရာ၀န္ႏွင့္ အျမဲတမ္းတုိင္ပင္ပါ.

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ကို ဘယ္လိုအတည္ျပဳပါသလဲ

သင္၏ဆရာ၀န္သည္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ ေရာဂါ အတည္ျပဳရန္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ စမ္းသပ္မႈမ်ားကို ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္။

  • ေရာဂါရာဇ၀င္ေမးျခင္း၊ စမ္းသပ္စစ္ေဆးျခင္း၊ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း
  • လုိအပ္လ်ွင္ ဓါတ္မွန္ရုိုက္ျခင္း သို ့မဟုတ္ အာထရာေဆာင္းရုိက္ျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ပါလိမ့္မယ္
  • Pituitary သို ့မဟုတ္ hypothalamus တြင္ မူမမွန္မႈမ်ား သံသယရွိလ်ွင္ ဦးေႏွာက္ကိုသံလိုက္ ဓါတ္မွန္ရုိက္ျခင္း (MRI) ကိုျပဳလုပ္နုိင္ပါတယ္။

သားအိမ္နဲ ့ သားဥအိမ္္ မူမမွန္မွုမ်ား သံသယရွိလွ်င္ ဗိုက္နဲ ့တင္ပါးဆံုတြင္း အဂၤါမ်ားကို ကြန္ပ်ဴတာ ဓါတ္မွန္ရိုက္ျခင္း (Computed Tomography) ျပဳလုပ္နုိင္ပါတယ္။

Amenorrhea (ရာသီထိမ္ျခင္း) ကို ဘယ္္လိုကုသပါသလဲ

ကုသနည္းသည္ ရာသီထိမ္ရျခင္း အေၾကာင္းရင္းေပၚတြင္ မူတည္သည္။ ေမြးကတည္းက ရာသီမလာ ေသာ Primary Amenorrhoea လိုေရာဂါမိ်ဳးသည္ ေမြးရာပါ ခ်ိဳ႕ယြင္းမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ထိုေရာဂါ ကို ကုသရန္ေဟာ္မုန္းေဆးမ်ား သို႕မဟုတ္ ခြဲစိတ္ရန္ လိုအပ္သည္။ ႏွစ္မ်ိဳးလံုးနဲ ့ကုသရန္လိုအပ္သည္ လည္း ျဖစ္နုိင္ပါတယ္။

တစ္ခိ်ဳ႕ အေျခအေနမ်ားတြင္ Medroxyprogesterone သို ့မဟုတ္ Oestrogen ဟုေခၚေသာ           ေဟာ္မုန္းေဆးမ်ား ေပးျခင္းျဖင့္ ရာသီျပန္လာေအာင္ ကူညီိနိုင္ပါတယ္။

တျခားေဆးမ်ားသည္ သိုင္းရြိဳက္ေဟာ္မုန္းနည္းေသာေရာဂါ (Hypothyroidism)၊ အရြယ္မတို္င္ခင္ သားဥအိမ္ အလုပ္မလုပ္ေတာ့ေသာ ေရာဂါ (Premature Ovarian Failure) နဲ ့ အသက္ၾကီးခ်ိန္မွ ေရာဂါလကၡဏာစျပေသာ ေမြးရာပါ adrenal gland မေကာင္းေသာ ေရာဂါ (Adult-onset congenital adrenal hyperplasia) ခံစားေနရေသာ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္ အသံုးျပဳပါတယ္။

ခႏၶာေဗဒဆိုင္ရာ ခ်ိဳ ့ယြင္းေနေသာ အမိ်ဳးသမီးမ်ားသည္ ခြဲစိတ္မွုခံယူရန္ လိုအပ္ေကာင္းလိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။

သားဥအိမ္တြင္း ေရအိတ္မ်ားစြာတည္ေနေသာ ေရာဂါ(PCOS) ခံစားေနရေသာ အမိ်ဳးသမီးမ်ားသည္ အစားအေသာက္ဂရုစုိက္ျပီး ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္၍ အေလးခိ်န္ထိန္းရန္ လိုအပ္ပါတယ္။ Metformin ကဲ့သို ့ေသာ ေဆးမ်ားလည္း ေပးနုိင္ပါတယ္။

မိ်ဳးရိုးလိုက္ ရာသီထိ္မ္ျခင္းကို ခံစားေနရေသာ အမ်ိိဳးသမီးမ်ားအတြက္မူ မိ်ဳးရုိးဗီဇ အထူးကုပညာရွင္ နဲ ့တုိင္ပင္ေဆြးေႏြး ကုသမႈမ်ားလုပ္သင့္ပါတယ္။

 

လူေနမွုပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ ့အိမ္သံုးကုထံုးမ်ား

လူေနမွုပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ ့အိမ္သံုးကုထံုးမ်ား အသံုးျပဳျခင္းက ရာသီထိမ္ျခင္းကို ကုသရာမွာ ဘယ္လို အေထာက္အကူျပဳနိုင္မလဲ။

ေအာက္ေဖာ္ျပပါ လူေနမွုပံုစံမ်ားနဲ ့ကုထံုးမ်ားက သင့္အေနနဲ ့ ရာသီထိမ္ျခင္းကို ကုသတဲ ့ေနရာမွာနဲ ့ လုိက္ေလ်ာညီေထြျဖစ္ေအာင္ေနတဲ့ေနရာမွာ အကူအညီေပးနိုင္ပါတယ္။

  • က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မွုေပးေနသူ သို ့မဟုတ္ အထူးကု နဲ ့ပံုမွန္ ျပသပါ။
  • ေဆးေသာက္ျခင္း၊ ေဆးပမာဏေျပာင္းလဲျခင္းကို ဆရာ၀န္ညႊန္ၾကားခ်က္အတိုင္း ေဆာင္ရြက္ ပါ။
  • ဆရာ၀န္ သို ့မဟုတ္ ေဆး၀ါးကၽြမ္းက်င္သူ နဲ ့မတုိင္ပင္ဘဲ ေဆးဆိုင္မွ အလြယ္တကူ၀ယ္၍ ရေသာ ေဆးမ်ား၊ ေဆးဖက္၀င္အပင္မွ ေဖာ္စပ္ထားေသာ ေဆးမ်ား နဲ ့အျခားေဆးမ်ားကို မေသာက္သံုးပါနဲ ့။
  • ရွိသင့္ေသာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ကို ထိန္းသိမ္းထားပါ။ မွ်တေသာ အစားအေသာက္ စားသံုးပါ။
  • ေလ့က်င့္ခန္း အလြန္အကၽြံ မလုပ္ပါနဲ ့။ ျပင္းထန္ေသာ အလုပ္မ်ားမလုပ္ပါနဲ ့။

အကယ္၍ သင့္မွာ ေမးခြန္းေတြရွိမယ္ဆုိရင္ သင့္အတြက္ သင့္ေတာ္တဲ့ အေျဖရွာေဖြနုိင္ဖို ့ ဆရာ၀န္နဲ ့ ေဆြးေႏြးတုိင္ပင္သင့္ပါတယ္။

Hello Health Group သည္ ေဆးပညာအၾကံျပဳခ်က္မ်ား၊ ေရာဂါရွာေဖြမႈမ်ားႏွင့္ ကုသမႈမ်ားကို မျပဳလုပ္ေပးပါ။

ရင္းျမစ္မ်ား

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ ဖေ‌ဖော်ဝါရီ 6, 2018 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း ဖေ‌ဖော်ဝါရီ 6, 2018

ဘ၀ကို အေကာင္းဆံုး ေနထုိင္လိုပါသလား
က်န္းမာျခင္းနည္းလမ္းမ်ား နဲ ့ေနာက္ဆုံးေပၚ အခ်က္အလက္မ်ားသိရွိဖို ့အတြက္ Hello Sayarwon ေန ့စဥ္ သတင္းစာကုိ ရယူလိုက္ပါ