ေသြးလြန္တုပ္ေကြး (Dengue fever)

ေရးသားသူ ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Thurein Hlaing Win

အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုခ်က္

 ျခင္ကေနတဆင့္ကူးစက္ျပန္႔ပြားတဲ့ေရာဂါတစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ပိုးမႊား ၄ မ်ိဳးထဲက တစ္မ်ိဳးေၾကာင့္ျဖစ္တာျဖစ္ပါတယ္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါလို႔အဖ်ားတက္တဲ့ အခါ ျပင္းထန္တဲ့ အဆစ္အျမစ္နဲ႔ၾကြက္သားေတြနာက်င္မႈကိုခံစားရတာေၾကာင့္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးကို “ break-bone” fever လို႔လည္းေခၚၾကပါတယ္။

အေပ်ာ့စား ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္တဲ့အခါ အဖ်ားတက္တာ၊အနီေရာင္အဖုအပိမ့္ေတြထြက္တာ၊ၾကြက္သားနဲ႔ အရိုးေတြနာက်င္ကိုက္ခဲတာေတြခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ အျပင္းစား ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါအမ်ိဳးအစားျဖစ္တဲ့ dengue hemorrhagic fever ကိုခံစားရတဲ့အခါ ေသြးလြန္တာ၊ ရုတ္တရက္ေသြးေပါင္က်တာနဲ႔ေသဆံုးတာေတြ   အထိျဖစ္ေပၚခံစားရႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္ေလာက္အျဖစ္မ်ားလဲ

ႏွစ္စဥ္ ကမာၻတလႊားမွာေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါခံစားေနရသူဦးေရက သန္းနဲ႔ခ်ီျပီးရွိပါတယ္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး         ကအသက္အရြယ္မေရြးခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္မိုးရာသီနဲ႔မိုးရာသီကုန္ဆံုးျပီးခ်ိန္မွာ အပူပိုင္းဇုန္ နဲ႔ သမပိုင္းဇုန္ေဒသေတြျဖစ္တဲ့

  • အာဖရိက
  • အေရွ႕ေတာင္အာရွေဒသ နဲ႔ တရုတ္ႏိုင္ငံ
  • အိႏိၵယ
  • အေရွ႕အလယ္ပိုင္းေဒသ
  • ကာေရဗီယန္၊ ေတာင္အေမရိက နဲ႔ အေမရိကအလယ္ပိုင္း
  • ၾသစေၾတးလ်၊ ပစိဖိတ္ေတာင္ပိုင္း နဲ႔ အလယ္ပိုင္း၊ တို႕မွာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးအျဖစ္မ်ားပါတယ္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးရဲ႕ေရာဂါလကၡဏာအခ်ိဳ႕က ဘာေတြလဲ။

classic dengue၊ dengue hemorrhagic fever နဲ႔ dengue shock syndrome ဆိုျပီးေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ အမ်ိဳးအစား ၃ မ်ိဳးရွိပါတယ္။

Classic Dengue

ေရာဂါပိုးသယ္ေဆာင္လာတဲ့ ျခင္ေတြအကိုက္ခံရျပီးတဲ့ေနာက္မွာ ၄ ရက္ကေန ၇ ရက္အတြင္း အဖ်ားစတက္လာတဲ့အခ်ိန္မွာ –

  • အဖ်ားက ၁၀၅ ဒီဂရီဖာရင္ဟိုက္အထိတက္လာတာ
  • မခံမရပ္ႏိုင္ေအာင္ေခါင္းကိုက္တာ
  • Retro-orbital (မ်က္လံုးေနာက္ပိုင္း) နာက်င္မႈ
  • အဆစ္ေတြနဲ႔ၾကြက္သားေတြနာက်င္ကိုက္ခဲမႈ
  • ပ်ိဳ႕အန္တာ၊ေအာ့အန္တာ
  • အနီေရာင္အဖုအပိမ့္ေတြထြက္တာ၊

အေရျပားေပၚကအနီေရာင္အဖုအပိမ့္ေတြက အဖ်ားစဝင္ခ်ိန္ကေနစျပီး ၃ ရက္ကေန၄ ၇က္အတြင္းမွာ ခႏၶာကိုယ္  ရဲ႕ေနရာအႏွံ႔မွာထြက္လာျပီး ၁ ရက္ ၂ ရက္အၾကာမွာသက္သာသြားပါတယ္။ ရက္အနည္းငယ္ၾကာရင္ ေနာက္တစ္   ေက်ာ့ျပန္ျဖစ္လာပါတယ္။

Dengue Hemorrhagic Fever ( အျပင္းစားေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ)

Dengue hemorrhagic fever (အျပင္းစား ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ)  ျဖစ္ေပၚခံစားရတဲ့အခါ classic dengue ျဖစ္တဲ့အခါ ခံစားရတဲ့လကၡဏာေတြအျပင္

  • ေသြးေၾကာနဲ႔ျပန္ရည္ေၾကာေတြပ်က္စီးတာ
  • ႏွာေခါင္း၊သြားဖံုးနဲ႔အေရျပားေအာက္ဘက္မွာ ေသြးထြက္တာေၾကာင့္ ေသြးျခည္ဥတာမ်ိဳးေတြျဖစ္တာ ကိုပါခံစားရပါတယ္။

သည္ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါအမ်ိဳးအစားကအသက္ဆံုးရံႈးသည္အထိျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။

Dengue Shock Syndrome (အျပင္းထန္ဆံုးေသာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ)

Dengue Shock Syndrome (အျပင္းထန္ဆံုးေသာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ) မွာ အထက္ပါေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါႏွစ္မ်ိဳးစလံုးမွာခံစားရႏိုင္တဲ့ ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုခံစားရႏိုင္တဲ့အျပင္

  • ေသြးေၾကာထဲကေန အရည္ေတြစိမ့္ထြက္တာ
  • ေသြးလြန္တာ
  • ေသြးေပါင္ခ်ိန္တအားက်တာမ်ိဳးေတြကိုခံစားရပါတယ္။

ဒီေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါက ကေလးေတြမွာအျဖစ္မ်ားျပီး အရြယ္ေရာက္လာတဲ့အခ်ိန္မွာ ေနာက္ထပ္တစ္ၾကိမ္  ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကိုခံစားရႏိုင္ပါတယ္။

အထက္မွာေဖာ္ျပမထားတဲ့ေရာဂါလကၡဏာမ်ိဳးေတြလည္းခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ တကယ္လို႔ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး   ျဖစ္ေနတယ္၊လို႔ယူဆရတဲ့လကၡဏာတစ္ရပ္ရပ္ျဖစ္ေပၚေနတယ္၊လို႔သံသယရွိပါက ဆရာဝန္နဲ႔တိုင္ပင္ပါ။

ဘယ္အခ်ိန္မွာ ဆရာဝန္နဲ႔ျပသင့္လဲ

အထက္မွာေဖာ္ျပထားတဲ့ လကၡဏာတစ္စံုတရာကိုခံစားရတာမ်ိဳး (သို႔) သိခ်င္တာမ်ိဳးရွိေနရင္ ဆရာဝန္   နဲ႔တိုင္ပင္ပါ။ တကယ္လို႔ မၾကာေသးခင္က ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ပြားေနတဲ့ေဒသတစ္ခုခုကိုသြားလည္ခဲ့ျပီး   ျပန္ေရာက္တဲ့အခါ ရုတ္တရက္ဖ်ားနာခဲ့ရင္ ဆရာဝန္နဲ႔သြားေရာက္ျပသပါ။ တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ေရာဂါ ျဖစ္ေပၚခံစားရပံုခ်င္းမတူႏိုင္ပါဘူး။ ဆရာဝန္နဲ႔ျပသျပီး ေဆြးေႏြးတာကအေကာင္းဆံုးပဲျဖစ္ပါတယ္။

အေၾကာင္းအရင္းမ်ား

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးျဖစ္ရတဲ့အေၾကာင္းရင္းခံမ်ား

ျခင္ကိုက္ရာကေနတဆင့္ကူးစက္တဲ့ေရာဂါပိုးတစ္မ်ိဳးေၾကာင့္ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါခံစားရတာျဖစ္ပါတယ္။ DEN-1၊ DEN-2၊ DEN-3 နဲ႔ DEN-4 လို႔သိၾကတဲ့ေရာဂါပိုးတစ္မ်ိဳးစီေၾကာင့္ ျဖစ္တဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါ ၄ မ်ိဳးရွိပါတယ္။ Aedes aegypti (သို႔) Aedes albopictus လို႔သိၾကတဲ့ျခင္မ်ိဳးစိတ္ေတြက ေရာဂါပိုးရွိသူေတြကိုကိုက္  ျပီးေသြးကေနတဆင့္ေရာဂါပိုးကိုသယ္ေဆာင္ကာ  အျခားသူကိုကိုက္ရာကေန ပိုးကူးစက္ေစပါတယ္။  ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ျပီး ျပန္ေကာင္းလာတဲ့အခါ ခႏၶာကိုယ္မွာျဖစ္ေပၚလာတဲ့ကိုယ္ခံအားစနစ္က လတ္တေလာခံစားခဲ့ရတဲ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကိုခုခံႏိုင္တဲ့ ကိုယ္ခံအားစနစ္ပဲျဖစ္လာတာျဖစ္ပါတယ္။  ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါပိုးက ၄ မ်ိဳးရွိတာေၾကာင့္ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ကူးစက္ခံရႏိုင္ပါတယ္။ ျဖစ္ေပၚခံစားေနရတဲ့    ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုသိရွိျပီး ကုသမႈခံယူႏိုင္ဖို႔က အေရးၾကီးပါတယ္။

ေရာဂါျဖစ္လာႏိုင္ေစတဲ့အခ်က္မ်ား

ဘယ္အခ်က္ေတြက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခကိုတိုးေစႏိုင္သလဲ။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ေပၚခံစားရႏိုင္ေစတဲ့အခ်က္ေတြကေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားရွိပါတယ္။ ေလ့လာသိရွိႏိုင္ေစ     ဖို႔-

ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ေျခကိုတိုးေစႏိုင္တဲ့အခ်က္ေတြနဲ႔ ေရာဂါကိုဆိုးရြားေစႏိုင္တဲ့အခ်က္ေတြက –

  • အပူပိုင္းေဒသေတြကို ခရီးသြား၊ ေနထိုင္တာ။ အပူပိုင္းနဲ႔သမပိုင္းဒသေတြမွာေနထိုင္တာနဲ႔ ဒီေဒသေတြကို သြားေရာက္တာက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါပိုးနဲ႔ထိေတြ႔ခံစားရႏိုင္ေျခကိုမ်ားေစပါတယ္။ အေရွ႕ေတာင္အာရွ၊ ပစိဖိတ္အေနာက္ဘက္ကၽြန္းေတြ၊လက္တင္အေမရိကနဲ႔ကာေရဗီယန္ေဒသေတြက ေသြးလြန္တုပ္ေကြးျဖစ္ႏိုင္ေျခ ျမင့္မားတဲ့ေဒသေတြျဖစ္ပါတယ္။
  • အရင္က ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကူးစက္ခံရဖူးတယ္ဆိုရင္ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ေရာဂါ ကူးစက္ခံရတဲ့အခါ ျပင္းထန္တဲ့ ေရာဂါပိုးကူးစက္ခံရႏိုင္ေျခကိုတိုးေစပါတယ္။

ေရာဂါရွာေဖြျခင္းနဲ႔ကုသျခင္း

ေဖာ္ျပထားတဲ့အခ်က္ေတြက  ေဆးဘက္ဆိုင္ရာအၾကံျပဳခ်က္ေတြအေနနဲ႔အသံုးျပဳရန္မဟုတ္ပါ။ပိုမိုသိရွိ ႏိုင္ဖို႔ဆရာဝန္နဲ႔ေဆြးေႏြးပါ။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးနဲ႔ပတ္သက္ျပီး အသံုးမ်ားတဲ့ေဆးစစ္မႈေတြကဘာေတြလဲ။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါရဲ႕ေရာဂါလကၡဏာေတြက ငွက္ဖ်ား၊ leptospirosis  နဲ႔  တိုက္ဖိြဳက္ေရာဂါေတြရဲ႕ လကၡဏာရပ္ေတြနဲ႔ခပ္ဆင္ဆင္တူေနတတ္တာေၾကာင့္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကို ေဖာ္ထုတ္သိရွိႏိုင္ဖို႔ခဲ ယဥ္းႏို္င္ပါတယ္။

ဆရာဝန္ကသင့္ရဲ႕က်န္းမာေရးအေျခအေနနဲ႔ ခရီးသြားမွတ္တမ္းအေၾကာင္းေမးပါလိမ့္မယ္။ ေရာဂါကိုတိတိက်က်    သိရွိႏိုင္ေစဖို႔ သြားခဲ့တဲ့ ျပည္ပခရီးစဥ္ေတြကို ႏိုင္ငံအမည္ေတြ၊ သြားေရာက္ခဲ့တဲ့ ရက္စြဲေတြနဲ႔အတိအက်ေျဖေပးပါ ။ ျခင္ကိုက္ခံခဲ့ရတယ္ဆိုလည္းေသခ်ာေျပာျပေပးပါ။

ဓာတ္ခြဲခန္းရဲ႕ တိက်ေသခ်ာတဲ့ စမ္းသပ္မႈေတြက ေသးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါပိုးေတြကို ေဖာ္ထုတ္ေပးႏိုင္မွာ ဆိုေပမယ့္ စမ္းသပ္မႈရလဒ္ထြက္လာတဲ့အခါ ကုသမႈခံယူႏိုင္ဖို႔တအားေနာက္က်ေနတာမ်ိဳးလည္းျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးျဖစ္ရင္ ဘယ္လိုကုသမလဲ။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါအတြက္ သီးျခားကုထံုးရယ္လို႔ မရွိပါဘူး။ ေရာဂါခံစားရသူအမ်ားစုက ႏွစ္ပတ္ေလာက္   အတြင္း ျပန္ေကာင္းလာတတ္ၾကပါတယ္။ အေရးၾကီးတာတစ္ခ်က္က ေနာက္ဆက္တြဲေရာဂါေတြဝင္မလာေအာင္  ေရာဂါေတြကို ကုသဖို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဆရာဝန္အမ်ားစုအၾကံျပဳထားတဲ့ ကုသမႈေတြကေတာ့ –

  • ျပည့္ျပည့္ဝဝအနားယူပါ။
  • ေရမ်ားမ်ားေသာက္ပါ။
  • အဖ်ားက်ေအာင္ေဆးေသာက္ပါ။ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈသက္သာျပီး အဖ်ားက်ေစႏိုင္ဖို႔ ပါရာစီတေမာ၊ Tylenol နဲ႔ Panadol တို႔ကိုေသာက္ေပးလို႔ရပါတယ္။
  • ေသြးလြန္တာကိုျဖစ္ႏိုင္ေျခမ်ားေစတာေၾကာင့္ အက္စပရင္ (aspirin) ၊ အိုင္ဘူပရိုဖန္(ibuprofen) (Advil၊ Motrin) နဲ႔ naproxen sodium (Aleve) တို႔လိုမ်ိဳး အကိုက္အခဲေပ်ာက္ေဆးေတြမေသာက္ပါနဲ႔။

ေရာဂါသည္းတဲ့အခါမ်ိဳးမွာ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါက ေသြးေပါင္ခ်ိန္တအားက်တာ (သို႔)  အျပင္းစားေသြးလြန္   တုပ္ေကြးေရာဂါကိုခံစားရႏိုင္ျပီး ခ်က္ခ်င္းေဆးကုသမႈခံယူႏိုင္ဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။

ေနထိုင္မႈပံုစံေျပာင္းလဲျခင္းနဲ႔ အိမ္တြင္းကုသမႈ

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကို ကုသရာမွာအေထာက္အကူျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့ ေနထိုင္မႈပံုစံေျပာင္းလဲတာနဲ႔အိမ္တြင္းကုသ မႈဆိုတာဘာေတြလဲ။

အိမ္မွာပဲဂရုတစိုက္ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါကို သက္သာေအာင္လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ပါတယ္။ ေရဓာတ္ျပည့္ဝေအာင္ လုပ္ေဆာင္ဖို႔နဲ႔နာက်င္ကိုက္ခဲမႈကိုေလ်ာ့ပါးေအာင္လုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး   အျဖစ္မ်ားတဲ့ေနရာေတြကို သြားမလည္ခင္မွာ ဘာေတြလုပ္ေဆာင္ရမလဲ ဆိုတာကိုသိထားဖို႔က အေရးၾကီး ပါတယ္။ အေထာက္အပံံံျဖစ္ေစမယ့္ အခ်က္အခ်ိဳ႕ကိုေဖာ္ျပေပးလိုက္ပါတယ္။

  • ေလေအးေပးစနစ္ဖြင့္ထားျပီး ျခင္မဝင္ႏုိင္ေအာင္ ေသခ်ာစီမံထားတဲ့ ေနရာမွာေနပါ။ ညဘက္မွာ ျခင္ကိုက္မခံရပါေစနဲ႔။
  • အျပင္ထြက္လုပ္ရတဲ့အလုပ္ေတြကိုအစီအစဥ္ျပန္ဆြဲျပီး မနက္ေဝလီေဝလင္းအခ်ိန္၊ ညေနေစာင္းနဲ႔ ေမွာင္ရီပ်ိဳးစ အခ်ိန္ေတြမွာ ျခင္ကိုက္မခံရေအာင္ေနဖို႔က အေရးၾကီးပါတယ္။
  • ျခင္ကိုက္မခံရေအာင္အဝတ္အစားေတြကို လံုလံုျခံဳျခံဳဝတ္ထားပါ။ ျခင္ေပါက္ဖြားရာေနရာေတြကို သြားမယ္ဆိုရင္ အကႌ်လက္ရွည္၊ေဘာင္းဘီရွည္ေတြ၊ေျခအိတ္နဲ႔ ရႈးဖိနပ္ေတြစီးသြားေပးပါ။
  • ျခင္နိုင္ေဆးသံုးပါ။ အဝတ္ေတြ၊အေပ်ာ္တမ္းခရီးသြားရာမွာအသံုးျပဳမယ့္အသံုးအေဆာင္ေတြနဲ႔ျခင္ေထာင္ေတြမွာ Permethrin (ပိုးသတ္ေဆး) ေတြလိမ္းေပးပါ။ ပိုးသတ္ေဆးစိမ္ထားျပီးသား အဝတ္အထည္ေတြျခင္ေထာင္ေတြ ကိုလည္း ဝယ္ယူအသံုးျပဳႏိုင္ပါတယ္။ အေရျပားမွာလူးဖို႔အတြက္ကေတာ့ DEET ၁၀ ရာခိုင္နႈန္းေလာက္ပဲပါတဲ့ ျခင္ႏိုင္လူးေဆးကိုအသံုးျပဳေပးႏိုင္ပါတယ္။
  • ျခင္ေပါက္ဖြားေနတဲ့ေနရာေတြကို ဖယ္ရွားရွင္းလင္းပစ္ပါ။ ေသြးလြန္တုပ္ေကြးေရာဂါပိုးသယ္ေဆာင္ထားတဲ့ ျခင္ေတြက အိမ္အတြင္းပိုင္းနဲ႔ အိမ္အနီးတဝိုက္ကေနရာေတြမွာေနထိုင္ျပီး  ကားတာယာအေဟာင္းလိုမ်ိဳး မိုးေရေတြဝပ္ေနႏိုင္တဲ့ေနရာေတြထဲမွာ ေပါက္ဖြားႏိုင္္ပါတယ္။ျခင္ေပါက္ပြားမႈေလ်ာ့က်ေစဖို႔ ျခင္ေပါက္ႏိုင္တဲ့    ေနရာေတြကို ဖယ္ရွားရွင္းလင္းပါ။

သင့္အေနနဲ႔သိခ်င္တာရွိပါက ပိုျပီးျပည့္ျပည့္စံုစံု သိရွိႏိုင္ဖို႔နဲ႔ အေကာင္းဆံုးေသာနည္းလမ္းရရွိႏိုင္ဖို႔ ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးပါ။

Hello Health Group သည္ေဆးပညာအၾကံျပဳခ်က္မ်ား၊ ေရာဂါရွာေဖြအတည္ျပဳခ်က္မ်ားႏွင့္ ကုသမႈမ်ား မျပဳလုပ္ေပးပါ။

တည္းျဖတ္သည့္ေန႔ မေ 8, 2018 | ေနာက္ဆံုးတည္းျဖတ္ျခင္း မေ 8, 2018

ဘ၀ကို အေကာင္းဆံုး ေနထုိင္လိုပါသလား
က်န္းမာျခင္းနည္းလမ္းမ်ား နဲ ့ေနာက္ဆုံးေပၚ အခ်က္အလက္မ်ားသိရွိဖို ့အတြက္ Hello Sayarwon ေန ့စဥ္ သတင္းစာကုိ ရယူလိုက္ပါ
သင္ဒါလည္း ႏွစ္သက္ႏုိင္ပါတယ္။